Lubelskie Gardzienice stały się wyjątkowym punktem na kulturalnej mapie Polski za sprawą Ośrodka Praktyk Teatralnych „Gardzienice”, który funkcjonował tam już od 1977 roku. Nie wszyscy jednak znają historię tego miejsca. O szkole dla instruktorów tańca, historii Uniwersytetu Ludowego oraz własnych wspomnieniach opowiada Ewelina Małyska (z d. Grzesiak) – instruktorka tańca, absolwentka (również wychowawczyni) UL w Gardzienicach. Rozmowę przeprowadziła Julia Małyska.
W dniu 25 czerwca 2012 r. kobieta, matka dorosłej już córki i dawna artystka „Gardzienic”, która kilka długich lat życia spędziła we wsi Gardzienice, ze łzami w oczach opowiedziała mi historię o Utopcu Gardzienickim, ścigającym ją przed laty na gardzienickim moście. Łzy były wielkie niczym soczewka dodatkowego oka, służącego do widzenia tego, co nas czasem przerasta w naszej własnej historii. Opowieść płynęła bez presji dyktafonu, snuta w kawiarnianym gwarze i popijana mrożoną kawą, ale jej ciężar wisiał w powietrzu jeszcze długo po wypowiedzeniu ostatnich słów.
Fot. K. Niemkiewicz
fot. K. Niemkiewicz: Frampol 2009
Antropologiczne badania terenowe zawsze pozostawiają po sobie niedosyt wątków, które narodziły się na miejscu, ale idą za badaczem w jego własne życie. To opowieści po wyłączeniu dyktafonu. Mówione szeptem. Z błyskiem w oku. Postanowiłam ocalić te lubelskie, z moich badań terenowych w Gardzienicach i te krakowskie, z Wołowic, w których mieszkam. Nadałam im tytuł Pocztówki.
Maria nie chciała, żeby o niej pisać. Nie chciała mówić o sobie. Pytała o rozmówcę. Najbardziej interesowały ją włosy Chrystusa i dlatego posiadanie loków było kartą wstępu do jej świata. Nad swoim Jezusem myślała, haftując, malując, wyszywając i śpiewając. Pieśni nagrywała na kasety na wypadek, gdyby nie mogła zaśpiewać. Mieszkała sama. Śpiewała Maryjce.