Nowości płyty
Starosielskie Bractwo Śpiewacze „Tradycje nie tylko podlaskie", Lyrre „Nothing is promised", Memento Mori Dance Club „Tańce Zaduszne".
Co w numerze 179
Jakie są Twoje podróżnicze marzenia?
Tomasz Piotr Kozłowski, Joanna Zarzecka, Witold Palak i Grzegorz Rąkowski opowiedzieli w Sondzie o swoich wymarzonych celach podróży.
Od muzyki ludowej do Adamczychy
Po sukcesie serialu „1670” ich muzyka wybrzmiała głośniej niż kiedykolwiek wcześniej. Zespół Wowakin i Nina Kodorska w rozmowie z Mają Ostrowską opowiadają o tym, gdzie zaprowadził ich nowy projekt, jak zmieniła się ich publiczność i jak wspominają nagrania.
Kaszubska bajka ludowa na polskim rynku wydawniczym
Jak zauważa Cezary Obracht-Prondzyński: „literatura kaszubska jest fenomenem, ponieważ... wcale nie musiała się pojawić”1. Ma to między innymi związek z nieprzystosowaniem Kaszubów, których dziedzictwo przekazywane było głównie w żywej mowie, do obcej im tradycji piśmienniczej. Ponadto nie każda kultura
etniczna, która wyrosła wokół odrębnego języka, rozwinęła się wystarczająco, aby osiągnąć poziom piśmienny2.
Wspólnota małych światów
„Muzyka tradycyjna jest kulturą uczestnictwa. Wokół tej muzyki powstają wspólnoty. Zaczynaliśmy od dźwięków, a doszliśmy do czegoś, co okazało się być światem” – mówił o Festiwalu Wszystkie Mazurki Świata jego dyrektor programowy, Janusz Prusinowski.
Opowieści z Kruz
Podlasie – kraina, gdzie czas płynie wolniej, a natura odsłania swoje najpiękniejsze i najbardziej tajemnicze oblicze. Tu, pośród malowniczych lasów, falujących pól i dzikich bagien, wiejskie pejzaże przenikają się z historiami zaklętymi w drewnianych chatach i starych młynach.
Na łużyckim trakcie
Działania Macieja Rychłego wykraczają poza ramy dokumentacji – to żywa praktyka kulturowa, która łączy muzykę, historię i pamięć miejsca. Poprzez swoją twórczość Rychły nie tylko ożywia zapomniane melodie, ale również buduje mosty między pokoleniami i narodami, pokazując, że tradycja nie musi być reliktem, lecz może stać się źródłem nowej wrażliwości.
Z Kaszub na scenę folkową
Julia Stoltmann Nonet to zwycięzcy tegorocznego konkursu Sceny Otwartej na XXXV Międzynarodowym Festiwalu Muzyki Ludowej „Mikołajki Folkowe”. Zespół dziewięciu muzyków został nagrodzony za dojrzały autorski projekt artystyczny w duchu kultury tradycyjnej. Jak przyznaje założycielka, Julia Stoltmann, formacja powstała w ramach jej
projektu dyplomowego. Z nią oraz Idą Zielińską rozmawiała Maja Ostrowska, Julia Baczewska oraz Maja Kłos.
Inspiracje klejone... taśmą
Zespół Gaffer zajął drugie miejsce w konkursie Sceny Otwartej na XXXV Międzynarodowym Festiwalu Muzyki Ludowej „Mikołajki Folkowe”. Muzycy zostali nagrodzeni za mistrzostwo instrumentalne i swobodę improwizacyjną. Inspiruje ich m.in. muzyka klasyczna, jazz, funk oraz folklor andyjski. Z członkami zespołu rozmawiała Maja Ostrowska.
Między źródłem ludowym a ambientem
Ola Budzyńska to solistka, która z wrażliwością łączy muzykę źródłową z elektroniką, altówką i wokalem, tworząc własne transowo-oniryczne aranżacje ludowych pieśni. Obecnie jest studentką kierunku World Music na Uniwersytecie Muzycznym Fryderyka Chopina w Warszawie. W Konkursie „Scena Otwarta” 2025 otrzymała wyróżnienie honorowe za wyjątkową wrażliwość w podejściu do źródła. O muzycznej drodze, inspiracjach i planach na przyszłość artystki rozmawiają Julia Baczewska oraz Maja Kłos.
Ogniście – mgliście
Tomasz Janas poddaje uwadze czytelników twórczość wyjątkowych, choć nieco przeoczonych artystów folkowych: zespołów Daj Ognia i Jarzmo oraz Olgi Hanowskiej.
Widziane z Londynu
Maria Baliszewska wspomina spotkania z muzykami ludowymi podczas badań terenowych, które prowadzili razem z Marianem Domańskim w latach 70.
Słowianie, zioła i dawne wierzenia
Karolina Lisek, redaktor naczelna Słowiańskiej Agencji Prasowej iSAP, prezes Stowarzyszenia Krzewienia Kultury Słowiańskiej JAWIA, rodzimowierczyni, pasjonatka etnobotaniki i kultury ludowej, w swojej książce „Słowiańska magia ziół. Obrzędy, bóstwa, demony i rośliny" (Prószyński i S-ka, Warszawa 2025) zabiera czytelników do świata naszych przodków. W audycji Folkomat opowiadała o wyjątkowych roślinach, pracy nad książką oraz wyzwaniach wydawniczych.
Folklor zrzuca kostium
Przez dekady kultura ludowa na Słowacji bywała wygodnym rekwizytem w rękach władzy – barwnym, bezpiecznym i pozbawionym politycznego ostrza. Dziś staje się tarczą i mieczem w walce o wolność sztuki. To historyczny paradoks: tradycja, niegdyś instrumentalizowana przez reżimy, stała się żywą platformą buntu przeciwko próbom jej ideologicznego zawłaszczenia.
Moje Gardzienice
Lubelskie Gardzienice stały się wyjątkowym punktem na kulturalnej mapie Polski za sprawą Ośrodka Praktyk Teatralnych „Gardzienice”, który funkcjonował tam już od 1977 roku. Nie wszyscy jednak znają historię tego miejsca. O szkole dla instruktorów tańca, historii Uniwersytetu Ludowego oraz własnych wspomnieniach opowiada Ewelina Małyska (z d. Grzesiak) – instruktorka tańca, absolwentka (również wychowawczyni) UL w Gardzienicach. Rozmowę przeprowadziła Julia Małyska.
W rytmie Ugandy
Joanna Kwapień, etnomuzykolożka, opowiada o badaniach terenowych prowadzonych w Ugandzie. W rozmowie przybliża kulisy wyprawy: genezę wyjazdu, współpracę z lokalnymi muzykami i badaczami, naukę gry na instrumentach, a także wyzwania, z jakimi mierzyli się naukowcy podczas badań terenowych. Z Joanną Kwapień rozmawiała Agata Pasińska.
Na Zielone Świątki umajone wszystkie kątki
Obserwacja natury, zwłaszcza budzącej się wiosny, jest naturalną praktyką i codziennością edukacji przedszkolnej. Obserwacje przyrody, która budzi się do życia, szukanie oznak wiosny nieprzerwanie budzi wielką ciekawość i radość również wśród współczesnych przedszkolaków, od najmłodszych do najstarszych.
Dobroć odciśnięta w glinie
Tak zatytułowana, zresztą świetnie, była wystawa prac artystki. Miałem okazję poznać ją osobiście, choć z tego spotkania pamiętam przede wszystkim kolory – czarny, biały, czerwony, żółty... Pamiętam również ciepłe światło halogenu z przestrzeni muzealnej ekspozycji w arsenale Muzeum Etnograficznego w Toruniu. Działo się to prawdopodobnie wczesną wiosną, podczas mojej wyprawy z mamą na kiermasz wielkanocny. Zakodowałem sobie, że była to sobota, ale nie potrafię stwierdzić, czy w latach 80. XX wieku kiermasze w Etnograficznym rzeczywiście organizowano w soboty. Miałem może pięć, sześć lat.
Szperacz naukowy
Dlaczego, choć mamy nowszą biografię [Oskara Kolberga], zachęcam do sięgania do Kopernickiego? Można by wymienić kilka powodów. Z pasją i z pasji tworzył on, jak i wielu innych w tamtym czasie, podwaliny dziedziny, którą wówczas nazywano ludoznawstwem, a później – w zależności od rozłożenia akcentów – etnografią, etnologią, folklorystyką, a dziś etnomuzykologią. Choć sam zapisywał tylko teksty pieśni i nie podawał zapisu nutowego, to z jego pism można wyczytać nie tylko informacje etnograficzne, lecz i wyłuskać fragmenty dotyczące tego, jak ów dziewiętnastowieczny pan z miasta – lekarz – postępował, chcąc wydobyć z górali jak najciekawsze wykonywane przez nich pieśni [...].
Obce, matki, święte, wariatki, czyli o kobietach wsi
Dzień Kobiet w Warsztatach Kultury w Lublinie rozpoczął się już 7 marca spotkaniem z Łukaszem Ciemińskim pod szyldem „Obce, matki, święte, wariatki, czyli o kobietach wsi”. Było to pierwsze wydarzenie podczas „weekendu kobiet” organizowanego przez Pracownię ds. Kultury Tradycyjnej i poświęconego historiom kobiecym.
Prawdziwy "Splot światów"
Marzec w Lublinie zaowocował koncertami o charakterze folkowym – ten miesiąc jest ważnym momentem przejścia, końcem zimy i początkiem wiosny. Był to okres szczególnie świętowany przez przedchrześcijańskich Słowian, więc nie dziwi charakter tych imprez. [...] Splot światów” to trasa koncertowa trzech zespołów: Źrenice, UKĆ oraz Czarny Bez. Każdy z nich tworzy inny klimat, jednak połączenie stanowi tytułowy splot światów.
Chodź ze mną na spacer
W przypadku zespołów odwołujących się do estetyki minionych epok zawsze pojawia się pytanie o równowagę między rekonstrukcją a twórczą interpretacją. Czy chodzi o możliwie wierne odtworzenie dawnego brzmienia, czy raczej o dialog z tradycją? Najnowsza płyta Warszawskiej Orkiestry Sentymentalnej pt. „Oranżowy świt” wpisuje się w przestrzeń pomiędzy tymi podejściami.
Iain Matthews: A People's History
Wydawnictwo Spenwood Books, specjalizujące się w biografiach artystów opartych na wspomnieniach ich fanów, przyjaciół i współpracowników, pod koniec października 2025 roku wydało książkę Iain Matthews: A People’s History poświęconą Iainowi Matthewsowi, jednemu z najważniejszych brytyjskich wokalistów i gitarzystów folkowych. Materiały otrzymane od ponad 130 osób z różnych krajów zostały zebrane i zredagowane przez Richarda Houghtona – autora przeszło 20 książek o tematyce muzycznej (w tym recenzowanej przeze mnie na łamach „Pisma Folkowego” dwutomowej historii legendy brytyjskiego folk-rocka, Fairport Convention). Całość jest bogato ilustrowana pamiątkami z koncertów oraz zdjęciami. Publikacja jest dostępna wyłącznie w wersji anglojęzycznej.
Nowości książki
Grażyna Kubica, „Pisane inną ręką”. Literackie pisarstwo etnograficzne i jego polska specyfika, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków 2025.
Marta Żanna Skarżyńska, Mazurska medycyna ludowa. Tradycyjne metody lecznicze, uroki i wierzenia, Illuminato, Białystok 2026.
Katarzyna Kraczoń, Pająki, Stowarzyszenie Twórców Ludowych, Lublin 2025.