Nowości płyty
Tołhaje „San. Historie pisane rzeką”, Orkiestra Podróżniacy „Chodźwa!”, Jarosław Niemiec „Furia Addormentata”.
Co w numerze 178
Jakie są wasze muzyczne marzenia?
Refleksjami o muzycznych marzeniach z czytelnikami w Sondzie podzielili się Karolina Cicha, Justyna Jary i Alegancka Kapela, Mateusz Dobrowolski, Branán, Vidana Blonska, Denis Shvets oraz Natalia Kościńska.
Po naszomu o prawdzie i nieprawdzie
Hajda Banda to polsko-białoruska grupa wykonująca dawne pieśni z Podlasia, zachodniej Białorusi i Polesia. Muzyka zespołu to tradycyjne nuty ludowe z obu stron Puszczy Białowieskiej – żywe oberki, polki i walczyki, przekazywane z pokolenia na pokolenie, grane na regionalnych instrumentach ludowych, takich jak skrzypce, cymbały, bęben obręczowy i harmonia trzyrzędowa. W studiu Radia Praga z muzykami zespołu – Kubą Zimończykiem i Pawłem Iwanem – rozmawiał Witt Wilczyński o ich najnowszym albumie „Niepraudzivaya”, o języku pogranicza i o tym, dlaczego warto grać w małych miastach.
Nawiedzony, święty, doktór – pozycja znachora w kulturze tradycyjnej
W społecznościach ubiegłych wieków podstawową umiejętnością było samolecznictwo, na większość drobnych dolegliwości czy chorób remedium znała każda starsza kobieta lub inny członek rodziny. Jak pisała Nakwaska w poradniku dla gospodyń z XIX wieku: „jedną z najzaszczytniejszych czynności, którą się zajmować będziesz, jest pomoc lekarska, dana chorym i kalekom. Zdaje się bardzo niesłusznem i lekkomyślnem, szydzenie i wyśmiewanie niektórych osób, które żartują z kobiet, trudniących się leczeniem i pielęgnowaniem chorych. Czyż trzeba być Hippokratesem albo Galianem, aby użyteczną dać radę?”.
Ptaki święte i anielskie w polskiej kulturze ludowej
W polskim folklorze i legendach pojawiało się wiele demonów, jak i istot człowiekowi przychylnych. Spora część tych złych miała postać ptaków – kruków, wron, sów, czarnych kur i kogutów. Wszystkie cieszyły się złą sławą. Przynosiły choroby i śmierć, a niektóre dla własnej uciechy porywały dzieci lub rozpraszały ogień, paląc całe wioski. Mimo tego nasi przodkowie nie tracili zaufania do pierzastych stworzeń i równie dużo z nich było kojarzonych pozytywnie. Były to przede wszystkim ptaki małe, żyjące w ludzkich obejściach i wśród pól
Puuluup – estońscy pionierzy „zombie folku”
Puuluup od ponad dekady pozostaje na rosnącej fali popularności. W 2024 roku razem z hip-hopową grupą 5MIINUST reprezentował Estonię na Konkursie Piosenki Eurowizji i dotarł do samego finału. Obecnie to jedna z najpopularniejszych estońskich formacji, szczególnie chwalona za występy na żywo. Z przebywającymi w trasie koncertowej muzykami zespołu Puuluup, Ramem Tederem i Markiem Veissonem, rozmawiał Maciej Szajkowski.
Z Ukrainy do Polski w rytmie elektronicznego folku
Vidana jest jednym z zespołów nagrodzonych podczas Konkursu „Scena Otwarta” odbywającego się w ramach 35. Międzynarodowego Festiwalu Muzyki Ludowej „Mikołajki Folkowe”. Laureaci trzeciej nagrody w rywalizacji konkursowej w rozmowie z Mariuszem Sanokiem opowiedzieli o początkach działalności muzycznej, wrażeniach z festiwalu, własnej twórczości, a także o planach dotyczących koncertów i wydania kolejnej płyty.
Podróże w czasie
Maria Baliszewska w felietonie wraca pamięcią do swojej pierwszej zagranicznej podróży na Wileńszczyznę w 1992 roku oraz opisuje wyjątkowe spotkania z Polakami mieszkającymi wówczas na Litwie.
Patrząc wstecz, patrząc w przód [folk a sprawa polska]
Tomasz Janas u progu wiosny podsumowuje miniony rok na scenie folkowej, wskazując na liczne wartościowe płyty i rozwój młodych artystów
Bądź jak Prezydent, czyli folk odzieżowy
Od koszuli do koszuli. Grzegorz Józefczuk w felietonie przybliża fenomen wyszywanych ludowych koszul ukraińskich i ich dzisiejszą recepcję.
Filozofia pisanki Nierówności tworzą najciekawsze wzory
Pisanki mają swoją własną filozofię – ich tworzenie jest jak opowieść przygodowa, a obdarowywanie nimi tworzy wspólnotę życzliwości. „Filozofia pisanki” to także autorski projekt Marcina Skrzypka realizowany w ramach stypendium Krajowego Planu Odbudowy. Rozmowę przeprowadziła Agnieszka Góra-Stępień.
Litewska muzyka świata
Najczęściej wyczuwamy intuicyjnie, co kryje się pod stylistyką danej grupy, gdy przypisujemy ją do szeroko rozumianego nurtu muzyki świata (ang. world music). A jednak od czasu do czasu warto zatrzymać się i ponownie zastanowić nad zjawiskiem, które wydaje się nam już dobrze znane, oraz spojrzeć na nie z nowej perspektywy. Możemy dostrzec nieoczywiste powiązania, a niekiedy nawet powrócić do samej istoty zagadnienia.
Kuj, kuj, kuj, seroczka
„Tu, tu, tu sroczka / Dzieciom kaszkę ważyła” – myślę, że tę zabawę zna każdy. Pamiętamy ją ze swojego dzieciństwa i w ten sam sposób zabawiamy kolejne pokolenia dzieci. Ta jedna z najbardziej archaicznych zabaw związanych z rączkami dziecka zapewniała jednocześnie bodźce niezbędne dla właściwego rozwoju, czyli integracji sensorycznej.
Podróże kulinarne po Polsce i Słowacji
Maciek Froński zabiera czytelników w kulinarną podróż po Polsce i Słowacji.
Wykrzykniki
Pierwsze wrażenie mojej przyjaciółki z czasów studiów historyczno-artystycznych na widok rzeźb Anny Padoł: „Nie, no gniewne, ale świetne!”. Rzeczywiście, charakterystyczna i rozpoznawalna na pierwszy rzut oka fizjonomia rzeźbionych przez Padoł postaci nie pozostawiała nikogo obojętnym. Jednych bawiły, drugich zachwycały, innych (nawet etnograficznych akademików) odrzucały, gdy twierdzili – prymityw może być wulgarny!
Ludowy Epikur
Józef Broda to multiinstrumentalista, budowniczy instrumentów ludowych, folklorysta, a z wykształcenia pedagog. Urodził się 9 grudnia 1941 roku w Ustroniu. Związany jest z Istebną. Pomimo silnego zakorzenienia w regionie pochodzenia muzyk czuje się także obywatelem świata. O publikacji Łapanie chwili. Swe myśli podyktował Józef Broda, spisał i uporządkował Grzegorz Płonka Ewelina Grygier.
Muzeum Etnograficzne w Warszawie – „Glina, spiek, forma”
O wystawie stałej Państwowego Muzeum Etnograficznego w Warszawie Agnieszka Domańska.
Beskidzkie tradycje kolędowania i zimowej obrzędowości
O styczniowym Przeglądzie Zespołów Kolędniczych i Obrzędowych „Żywieckie Gody” Agnieszka Chrudzimska.
fot. Daniel Franek
Jak te góry...
FiśBanda to grupa, jak wolno sądzić, dobrze znana sympatykom folku – zarówno z uwagi na jej własne dokonania, jak i wcześniejsze doświadczenia tworzących ją artystów. Najbardziej wyrazistym śladem obecności zespołu na muzycznych scenach pozostaje wydana przed kilkoma laty pierwsza płyta „Posłuchejcie Kamaradzi”. Trafnie definiowała ona muzyczny charakter i stylistykę formacji, które nowy album – „Jak te góry kocham Cię” – zdaje się nieco poszerzać, ale przede wszystkim umacniać.
Pamiętniki wiejskich kobiet
Pod koniec lipca 2025 roku nakładem Wydawnictwa Czarne ukazała się przejmująca opowieść reporterska Przepraszam za brzydkie pismo. Pamiętniki wiejskich kobiet autorstwa Antoniny Tosiek – młodej badaczki dwudziestowiecznej diarystyki ludowej oraz nagradzanej poetki, która za tom poetycki Żertwy otrzymała m.in. Nagrodę im. Wisławy Szymborskiej.
W połowie drogi – komiksowa mitologia
Recenzję komiksu autorstwa Michała Łuczyńskiego i Jacka Lanckorońskiego przygotował dla czytelników Piotr Grochowski.
Prezentacje
O płytach grup SemaforCe "Feraina" oraz Czart "Czarty polskie".
Nowości książki
Beata Maksymiuk, Wesela z pogranicza kultur i religii. Obszar południowego Podlasia, Wydawnictwo UMCS, Lublin 2025;
Chey. Panie gospodarzu domu tego… Życie codzienne ludności wiejskiej i obrzędy na Śląsku w XIX wieku na kartach kroniki wsi Krzywiczyny, Monika Czok, Barbara Sypko (oprac.), Archiwum Państwowe w Opolu, Uniwersytet Opolski, Opole 2025;
Robert Garstka, Zwyczaje zapustne w województwie śląskim, Instytut im. Wojciecha Korfantego, Katowice 2025