Co w numerze 157

Rozniecamy żar w ludzkich sercach Festiwal Csángó

157 (6 2021) Autor: Farkas Guylai, Autor: Joanna Mieszkowicz, Autor: Gergely Sámsondi Kiss Dział: Festiwale

Festiwal Csángó w Polsce jest dobrym przykładem rozkwitu ruchu domów tańca, a przy tym kultury tradycyjnej: wspólnie tańczymy, muzykujemy, śpiewamy. Tworzą się relacje, przyjaźnie, wspólnota. Bardzo entuzjastyczne doświadczenia uczestników spotkań festiwalowych pozwalają nam wierzyć, że spotkamy się ponownie już niebawem. O owocach II Festiwalu Csángó w Polsce opowiadają współorganizatorzy – Farkas Guylai, Joanna Mieszkowicz i Gergely Samsondi Kiss.

fot. Joanna Gostkowska: II Festiwal Csango, Gdańsk

Rodem z Zagrzebia, duszą z kosmosu Mikołajki Folkowe

157 (6 2021) Autor: Łukasz Downar Dział: Festiwale

12 grudnia 2021 roku ocknąłem się z kilkudniowego stanu zawahania, wyruszyłem na południe tego miasta. Mikołajki Folkowe są dziś już ostatni dzień! 31. edycja, chyba najdłużej wciąż działający festiwal muzyczny w Lublinie. Taki organicznie, oddolnie żywy.

fot. D. Głębowicz: Koncert grupy Dunjaluk, Mikołajki Folkowe 2021

Tradycyjna siła muzyki. Scena Otwarta 2021 Mikołajki Folkowe

157 (6 2021) Autor: Agata Kusto Dział: Festiwale

Scena Otwarta 31. edycji Mikołajek Folkowych na nowo otworzyła wiarę w moc muzyki. Okno pandemiczne umożliwiło powrót do tradycyjnego spotkania z wykonawcami, co wyraźnie wpłynęło na szczególną hojność słuchaczy w nagradzaniu brawami wszelkich estradowych zachowań muzyków.

fot. J. Jeżak: Zespół Moribaya na Mikołajkach Folkowych 2021

Ptaki naśladujące to, co słyszą Kosy

157 (6 2021) Autor: Anna Kurkiewicz, Autor: Magdalena Wołoszyn, Autor: Aleksandra Gronowska, Autor: Kasia Pakosa, Autor: Anastazja Sosnowska Dział: Rozmowa

Kosy to zespół, który tworzą: Aleksandra Gronowska, Kasia Pakosa, Anastazja Sosnowska oraz Katarzyna Szetela-Pękosz. Choć zespół na polskiej scenie muzycznej istnieje od 2019 roku, ma już na swoim koncie liczne sukcesy. Jednym z nich jest zdobycie wyróżnienia i Nagrody Publiczności podczas Konkursu „Scena Otwarta” odbywającego się w ramach Mikołajek Folkowych 2019. Ostatnio Kosy reprezentowały Polskę na Targach Muzyki Świata WOMEX 2021. O inspiracjach, celach i marzeniach z artystkami rozmawiała Anna Kurkiewicz.

fot. A. Wójcik: Mikołajki Folkowe 2020

Taniec hucułka w interpretacjach skrzypków trzech pokoleń (1) Muzyka huculska

157 (6 2021) Autor: Jarema Pawliw Dział: Z teorii

Tradycyjna ukraińska muzyka instrumentalna najlepiej zachowana jest w etnokulturowym regionie Huculszczyzny położonym w paśmie górskim Karpat Wschodnich. Opiera się ona na pokoleniowym przekazie tradycji, a obowiązkowym elementem obrzędu weselnego jest taniec hucułka. Pierwsza część artykułu poświęcona została nakreśleniu przemian w postrzeganiu hucułki jako gatunku muzycznego, które następowały w okresie od pierwszej połowy XX do pierwszej ćwierci XXI wieku.

Ubiory dzieci w Slepo/Slěpe Strój dziecięcy

157 (6 2021) Autor: Justyna Michniuk Dział: Z tradycji

Slepo/Slěpe (niem. Schleife) to niewielka miejscowość w Saksonii będąca siedzibą wspólnoty administracyjnej, do której należy w sumie siedem wiosek. Co ciekawe, obszar ten posiada nie tylko własny dialekt, uważany za narzecze pośrednie między językami górno- i dolnołużyckim, ale też własną kulturę, tradycję i strój narodowy. Ten region to również jedyny obszar zamieszkały przez Serbołużyczan, który wykształcił odrębny strój ludowy dla dzieci. Na pozostałych terenach po osiągnięciu pewnego wieku ubierano je zazwyczaj w takie same stroje jak dorosłych.

fot. J. Michniuk: Czepiec dla małego chłopca, region Slepo

Sekretny język wachlarza Sekretny język wachlarza

157 (6 2021) Autor: Małgorzata Wielgosz Dział: Z tradycji

Służy do ochłody, odpędzania insektów, ale także do rozniecania ognia (nawet pod grill) oraz usuwania ze zboża drobinek brudu i plew. Jest środkiem wyrazu w niektórych tańcach, zwłaszcza flamenco, związanym z folklorem andaluzyjskich Romów.

fot. z arch. M. Wojcieszuk: Zespół Belriguardo z wachlarzami

Krajobraz jako dziedzictwo wsi Sacrum

157 (6 2021) Autor: Karolina Czajkowska Dział: Z tradycji

Ostatnio mówi się o bardzo energicznym rozwoju wsi. Chcą one niekiedy materialnie dorównać miastom, co można już zauważyć. Nowo powstałe domy często nie różnią się niczym od tych w dużych miejscowościach. Wiejskie podwórka z drewnianym płotem zostały zastąpione przez ogrody zaprojektowane w nowoczesnym stylu, a ogrodzenia zmieniły się w betonowe prefabrykaty. To samo dotyczy architektury. Zaburza to jednak harmonię z otaczającą przyrodą, która jest niezaprzeczalnym atutem wsi oraz tym, o co metropolie uporczywie zabiegają.

fot. M. Majdecki / Wikimedia: Kościół w Ciążeniu

Mazur, mazurek, mazureczek

157 (6 2021) Autor: Maria Baliszewska Dział: Felieton To jest pełna wersja artykułu!

Przełom lat 2021/2022 w muzyce tradycyjnej to rozmaitość imprez tanecznych, mimo pandemii. Jesienią powstała nowa formacja taneczna TransFORMACJA. Nie tak bardzo nowa, bo jej organizatorem i muzykiem jest Piotr Zgorzelski, basista, przedtem twórca wspaniałego zespołu Zawierucha, zwycięzcy Nowej Tradycji A.D. 2021. Grupa istnieje nadal, ale tylko jako trio z fenomenalnymi skrzypkami Marcinem Drabikiem i Kacprem Maliszem, którzy słyną z wspaniałych mazurków odziedziczonych po starych muzykantach Polski Centralnej.

Od kasety do plików dźwiękowych [folk a sprawa polska]

157 (6 2021) Autor: Tomasz Janas Dział: Felieton To jest pełna wersja artykułu!

Lata 90. XX wieku to były w Polsce czasy kaset magnetofonowych, czasy, kiedy można było nareszcie kupić i posłuchać wielu słynnych, niedostępnych wcześniej nagrań z kanonu światowej muzyki. Niestety, większość z nich stanowiły nagrania pirackie.

Niedziela we Lwowie

157 (6 2021) Autor: Grzegorz Józefczuk Dział: Felieton To jest pełna wersja artykułu!

W niedzielne, słoneczne, piękne południe wybieram się z Drohobycza do Lwowa. Dzień wcześniej wieczorem w miejscowym teatrze obejrzałem bardzo dobre przedstawienie „Nocy Helvera” Ingmara Villqista, mocny, przejmujący spektakl o mrocznym, lecz realnym apokaliptycznym zagrożeniu i granicach człowieczeństwa. Wracając z teatru, zauważyłem zmianę przed drohobyckim magistratem. Powiewają tam cztery plagi: ukraińska, z herbem miasta, Unii Europejskiej i... jeszcze wczoraj flaga ONZ ze słowem „pokój” w wielu językach. Tę ostatnią zastąpiła flaga czarno-czerwona.

Noblista Bob Dylan

157 (6 2021) Autor: Maciej Froński Dział: Folk i okolice

Dwanaście lat temu rozpocząłem ten cykl odniesieniem się do dyskusji o tym, czy teksty piosenek, zwłaszcza folkowych, mogą być traktowane jako wiersze. Wydaje się, że sprawę ostatecznie rozstrzygnęła Akademia Szwedzka, która w 2016 roku uhonorowała Boba Dylana Literacką Nagrodą Nobla. W ten sposób chyba najbardziej znanego amerykańskiego pieśniarza folkowego, jedną z centralnych postaci folk revivalu z lat 60. XX wieku, aktywną aż do dzisiaj i podobnie jak Picasso wchodzącą w kolejne okresy swojej twórczości, sprowadzono do jednego słowa – noblista.

fot. J. Summaria/Wikimedia: Od lewej: Rick Danko, Robbie Robertson, Bob Dylan, Levon Helm (Chicago 1974)

Dziecko w fantastyce ludowej Serbołużyczan

157 (6 2021) Autor: Justyna Michniuk Dział: Fantastyka ludowa

Narodziny i śmierć to epizody w życiu każdego człowieka, które stały się w kulturze ludowej zjawiskami szczególnie sakralizowanymi. Dlatego literatura przedmiotu zwykła mówić o dualności dzieci i osób starszych, o ich przynależności do dwóch światów równocześnie, co dawało im dostęp do sfery sacrum[1]

fot. z arch. autorki: Annemarie Paulick, Rohne 1934

Nadbałtyckie etno

157 (6 2021) Autor: Karolina Dudek, Autor: Agnieszka Matecka-Skrzypek, Autor: Piotr Pucyło Dział: Portrety folku

Trójmiasto to ważny punkt na folkowej mapie naszego kraju. Tu niegdyś powstało wydawnictwo Orange World, tu odbywa się Globaltica – jeden największych polskich plenerowych festiwali muzyki inspirowanej tradycją. Wszystko to dzieje się za sprawą Piotra Pucyły i jego współpracowników. Ten domorosły muzyk, świetny menedżer i organizator od lat jest odpowiedzialny za program tego festiwalu, ale też i za jego identyfikację wizualną. Z Piotrem Pucyłą rozmawia Agnieszka Matecka Skrzypek

 

fot. M.Sałatowski: Koncert Dikandy

W poszukiwaniu swojskich śladów Europa Wschodnia

157 (6 2021) Autor: Ewa Jasińska Dział: Podróże

Gdy kilka miesięcy wcześniej myśleliśmy nad celem naszej kolejnej rodzinnej wyprawy, nie wiedzieliśmy, że będzie to podróż w poszukiwaniu poloników. Propozycje wycieczki padały różne, lecz zawsze znajdowaliśmy jakieś przeciwskazania do jej realizacji. Nagle padł pomysł. A może pojedźmy do Rumunii? Szybka analiza wszystkich za i przeciw i oto jest... nasz nowy cel podróży.

fot. E. Jasińska: Sighisoara (Szegeszwar) w Rumunii

Dziwny instrument, dziwna muzyka Burczybas

157 (6 2021) Autor: Joanna Szadura Dział: Za-chwycenia

Burczybas – niewątpliwa atrakcja i znak rozpoznawczy współczesnych kaszubskich kapel ludowych. Jeszcze całkiem niedawno instrument obrzędowy towarzyszący grupom kolędniczym. Dlaczego używali go kolędnicy? Dlatego że jego funkcją było wzniecanie rytualnego hałasu w okresie świąt Bożego Narodzenia i Nowego Roku, gdy wypędzano stary rok i złe moce oraz „budzono” świat do nowego życia. Słowem, starano się przywrócić „czas początku”, pomóc mu wyłonić się z chaosu.

fot. Instytut Etnologii i Antropologii Kulturowej UAM / Wikimedia: Zespół Kartuzy gra na burczybasie, V Ogólnopolski Festiwal Folklorystyczny, Płock 1971

Lud i jego historia

157 (6 2021) Autor: Sylwia Katarzyna Gierczak Dział: Relacje To jest pełna wersja artykułu!

W dniach 9–10 grudnia 2021 roku na Wydziale Filologicznym Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie odbyła się Międzynarodowa Konferencja Naukowa „Miejsce narracji ludowej w ogólnonarodowej narracji tożsamościowej”, która towarzyszyła trwającej cztery dni XXI edycji Międzynarodowego Festiwalu Muzyki Ludowej „Mikołajki Folkowe” (9–12 grudnia 2021). Ze względu na trwającą sytuację epidemiczną tegoroczne spotkanie naukowe miało charakter hybrydowy – prelegenci mogli w nim uczestniczyć stacjonarnie lub zdalnie. Obrady online, z wykorzystaniem platformy Zoom, moderował powołany w tym celu zespół doktorantów oraz studentów UMCS. Wszyscy zainteresowani tematyką wydarzenia mogli śledzić jego przebieg na żywo na facebookowej stronie Mikołajek Folkowych.

fot. M. Wołoszyn

Tango más nuevo, tango nowsze Bester Quartet

157 (6 2021) Autor: Wojciech Bernatowicz Dział: Recenzja

Nakładem wydawnictwa Fortune ukazał się najnowszy album grupy Bester Quartet „Piazzolla Angels” zawierający dziewięć tang argentyńskiego kompozytora Astora Piazzolli. Już na poprzedniej płycie „Bajgelman. Get to Tango” artyści pokazali swoje przywiązanie do popularnego gatunku tanecznego, którym cały świat zachwycił się w trzeciej dekadzie XX wieku. Dla koncepcyjnego „Get to Tango”, opowiadającego poprzez kompozycje wokalno-instrumentalne trudną historię żydowskiego skrzypka i dyrygenta Dawida Bajgelmana, „Piazzolla Angels” stanowi przeciwwagę, w której sentymentalizm łączy się z lekkością i prężnością dzieł argentyńskiego twórcy.

Nowości książkowe

157 (6 2021) Dział: Nowości książkowe

„Przed ołtarzem pól...”. Święci w kulturze ludowej
Damian Gocół, Joanna Szadura (red.)

Wieś–dwór–miasteczko. Historia zapisuje – Muzeum Wsi Lubelskiej opowiada
Grzegorz Miliszkiewicz, Łucja Kondratowicz-Miliszkiewicz, Halina Stachyra

Bestiariusz słowiański. Opowiadania demoniczne,
Aleksandra Dobrowolska, Łukasz Wodziński

Nowości płytowe

157 (6 2021) Dział: Nowości płytowe

Malwina Paszek
Dziewuchy. Historie kobiet, historie ludzi, pieśni,

Kroke
The World of Christmas Carols,

Dziczka
Pąć,

Tęgie Chłopy
Rakieta,

Orkiestra Jarmarku Jagiellońskiego
Sesja otwarta,

Symcha Keller
Chasydzka droga z Lublina do Kocka

Folkowe podsumowanie roku Najlepsze płyty, wydarzenia, debiuty 2021

157 (6 2021) Autor: Witt Wilczyński, Autor: Paulina Łaskarzewska, Autor: Jan Konador, Autor: Maciej Szajkowski, Autor: Marianna Kril, Autor: Marcin Puszka Dział: Sonda

Folkowy rok 2021 w Polsce… Co najmniej kilkanaście etnoperełek udało mi się znaleźć i nimi zachwycić. Duże koncerty na żywo widziałem tylko... dwa, ale były to muzyczne diamenty: rosyjski („z pitera”) Otava Yo w warszawskiej Progresji (gig przesunięty z 2020 roku z powodów COVID-owych) i słowacką Hrdzę na plenerze Dnia Słowackiego na Ursynowie. Resztę folkowego grania na żywo zaliczyłem albo bardzo lokalnie (głównie były to muzyczne spacero-plenery w wykonaniu niezmordowanej Grupy Śpiewu Tradycyjnego Osiedla Przyjaźń i zaproszonych gości) lub po prostu online – w tym m.in. tegoroczny Trifon Zarezan (i niestety już ostatni raz zagrany w stołecznym OKO), reaktywowany Księżyc i akustyczny Merkfolk. Na pewno ci, którzy widzieli na żywo Dirty Shirt na Poland Rock, też nie żałują – gig można obejrzeć udostępniony przez zespół na YT.

(Witt Wilczyński)

Prezentacje

157 (6 2021) Autor: VZ, Autor: TOC Dział: Prezentacje

Thy Catafalque „Vadak”, Neda Ukraden „Jednom kada ovo proðe”, Julia Doszna, Antoni Pilch „Godnie Święta”

Rzut oka na tradycję

157 (6 2021) Dział: Galeria EtnoArtu

W czasie Mikołajek Folkowych 2021 została rozstrzygnięta kolejna edycja konkursu fotograficznego Tradycja w Obiektywie. Napłynęło łącznie 149 zgłoszeń z całej Polski, w których zawarte były 272 zdjęcia. Jury w składzie: Agata Stanowska, Robert Pranagal, Marcin Skrzypek, Radosław Bułtowicz, Grzegorz Nowicki przyznało najlepszym pracom nagrody i wyróżnienia, a wybrane prace można było zobaczyć na wystawie w lubelskiej Chatce Żaka.

fot. L. Nowak: Uścisk dłoni - zakończenie negocjacji