Co w numerze 155

Legendy Lubelszczyzny Najciekawsze lubelskie opowieści

155 (4 2021) Autor: Irena Krawiec, Autor: Małgorzata Wielgosz, Autor: Małgorzata Wojcieszuk, Autor: Marcin Piotrowski, Autor: Łukasz Fiuta Dział: Sonda

Początek szczególnego kultu Matki Bożej Łaskawej w Janowie Lubelskim sięga pierwszej połowy XVII wieku, kiedy miały miejsce liczne objawienia i uzdrowienia za jej wstawiennictwem. Wszelkie łaski uznane za nadprzyrodzone spisane są w Księdze Cudów i Łask (rękopisy historii o cudach znajdują się w archiwum parafii Św. Jana Chrzciciela w Janowie Lubelskim). W oparciu o zapisaną opowieść o takim wydarzeniu, które miało miejsce we wsi Kocudzy w 1654 roku, powstała pieśń, wykonywana przez zespół Jarzębina na 26. Festiwalu Muzyki Dawnej „Pieśń Naszych Korzeni” w Jarosławiu w 2018 roku.

(Irena Krawiec)

 

Z folklorem już od szkoły średniej...

155 (4 2021) Autor: Piotr Grochowski, Autor: Patrycja Szura Dział: Rozmowa

Dr hab. Piotr Grochowski jest profesorem w Instytucie Nauk o Kulturze Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu, folklorystą i kulturoznawcą, redaktorem naczelnym czasopisma „Literatura Ludowa”. Jego zainteresowania badawcze obejmują folklorystykę i antropologię kulturową, folklor słowny, muzyczny i obrzędowy społeczności tradycyjnych oraz współczesne transformacje i adaptacje tradycji ludowych. Wśród podejmowanych przez profesora tematów znajduje się m.in. zjawisko folkloru współczesnego oraz współczesny ruch rodzimowierczy. O tym oraz o różnicy między folkiem a folklorem, pracy badawczej i jej współczesnych wyzwaniach rozmawiała Patrycja Szura.

Fot. z arch. P. Grochowskiego

„Śliczniuchno dzwonią wojciechowskie dzwony” – o muzyce i tradycjach Wojciechowa Muzyka Wojciechowa

155 (4 2021) Autor: Alicja Habza Dział: Z teorii

Ta niewielka miejscowość położona w dolinie rzeki Bystrej wielu może kojarzyć się z istniejącym tu muzeum kowalstwa, co istotne ‒ jedynym w Polsce, a także z corocznymi letnimi warsztatami sztuki kowalskiej. Głównym symbolem Wojciechowa, obok ponad stuletniej kuźni, jest również zabytkowa, XVI-wieczna wieża, zwyczajowo określana „wieżą ariańską”, oraz drewniany, wybudowany w 1725 roku kościół pod wezwaniem św. Teodora.

Kobiety z bukietami na święto Matki Boskiej Zielnej (15 sierpnia), Wojciechów, lata 50. XX wwieku - fot. z archiwum rodzinnego A. Habzy

Zanim kobiety wsiadły na traktory… Jarmark Jagielloński

155 (4 2021) Autor: Agata Kusto Dział: Festiwale

Koncert tegorocznej edycji koncertu re:tradycja (21 sierpnia 2021 roku w ramach Jarmarku Jagiellońskiego w  Lublinie) zaczął się dość nietypowo, bo większość widowni przybyła na dziedziniec Zamku Lubelskiego już na wcześniejszy koncert Orkiestry Jarmarku Jagiellońskiego, po czym została na swych miejscach w oczekiwaniu na kolejny. Był to support bardzo udany, bo muzykanci zaprezentowali doskonałą formę. Orkiestra JJ, działając oficjalnie od roku 2014, wypracowała rozpoznawalne brzmienie, sięgając po unikalny repertuar, co w połączeniu z niegasnącym entuzjazmem samych grających zawsze porywa publiczność do tańca. Tak też się stało tego letniego wieczoru.

Jarmark Jagielloński - re:tradycja 2021 - fot. I. Tokarczyk

Z przymrużeniem oka o pewnym folkowym hiciorze Odkrywcy "Lipki zielonej"

155 (4 2021) Autor: Witt Wilczyński Dział: Z tradycji

Na początku cofnę się w czasie do początków XXI wieku. Był to ten moment na naszej scenie folkowej, gdy wiele zespołów folkowego boomu tamtych lat było zafascynowanych bałkańskim brzmieniem do tego stopnia, że na przeglądach i festiwalach królowały „Ajde Jano” i „Jovano, Jovanke” w przeróżnych wersjach – od tych tradycyjnych i quasi-tradycyjnych, przez ogólnofolkowo-ogniskowe aż po wirtuozersko-klezmerskie. Minęło około dwadzieścia lat i sytuacja zmieniła się diametralnie.

fot. freepik.com

Podróże do źródeł Kapela Drewutnia

155 (4 2021) Autor: Dariusz Banul, Autor: Agata Kusto, Autor: Piotr Michalski, Autor: Anna Różycka, Autor: Mariusz Wołkowicz, Autor: Michał Ziemiański, Autor: Piotr Ziółek Dział: Wykonawcy

Kapela Drewutnia od ponad dwudziestu lat tworzy polską scenę folkową, choć sami artyści twierdzą, że bliżej im do muzyki tradycyjnej. O swoich inspirujących podróżach, spotkaniach z ludźmi i edukacji kulturalnej oraz nowo wydanej płycie „Na gościńcu” opowiadali w rozmowie z Agatą Kusto.

Fot. z arch. zespołu

Od Zawieruchy do Leśmierza Felieton. Maria Baliszewska

155 (4 2021) Autor: Maria Baliszewska Dział: Felieton To jest pełna wersja artykułu!

Lato roku 2021 – o dziwo – podczas wyciszonej pandemii obfitowało w wiele wydarzeń związanych z szeroko pojętą kulturą ludową, folklorem, folkiem. Były festiwale – mimo obostrzeń – a tam: warsztaty, koncerty i oczywiście refleksje – nad jakością naszej kultury ludowej, jej żywotnością, spontanicznością, kontekstami istnienia tejże.

Zespół Zawierucha podczas Międzynarodowego Festiwalu Folkloru Ziem Górskich w Zakopanem 2021, koncert Na Folkową Nutę, fot. A. Kusto

Kariera Daisy z ulicy Królewskiej Felieton. Grzegorz Józefczuk

155 (4 2021) Autor: Grzegorz Józefczuk Dział: Felieton To jest pełna wersja artykułu!

Ta historia, a może po prostu sekwencja różnych zbiegów okoliczności, ma początek przy ulicy Królewskiej w Lublinie. Jeszcze trzydzieści lat temu pod numerem szóstym był tam wyjątkowy sklep: antykwariat muzyczny i jednocześnie komis z instrumentami oraz przedziwnymi przedmiotami, jakie obecnie chyba trudno znaleźć nawet na targach staroci. Wchodziło się po kilku stromych schodkach, niczym do jakiegoś sanktuarium. A szarość wiekowej farby na łukowych sklepieniach wnętrza oraz postać gospodarza – pamiętam go jak przez mgłę – współtworzyły aurę magiczności tego miejsca.

Głos z końca świata Norma Sanger

155 (4 2021) Autor: Maciej Froński Dział: Folk i okolice

„Jeśliś poznał Wschód, niczego już nie zechcesz w życiu znać” – pisał Rudyard Kipling i się nie mylił. Mnie udało się kiedyś odwiedzić południowe Indie, w tym magiczny portugalsko-holenderski Koczin z kościołem świętego Franciszka, jedną z najstarszych europejskich świątyń w Indiach, ale na pewno, choćby dla samych ich cudownie brzmiących nazw, chciałbym jeszcze poznać Kalikat, pierwsze miasto na subkontynencie, do którego dotarł Vasco da Gama, Czittagong, Mulmejn z tego samego wiersza angielskiego poety, Penang, Malakkę, nie do zdobycia, a jednak zdobyty przez Japończyków Singapur, Makasar, wreszcie Kupang na Timorze, do którego dopłynął na szalupie z wierną sobie częścią załogi wysadzony z Bounty kapitan William Bligh. W ten sposób otworzyłyby się przede mną Malaje i Indonezja, dawne Holenderskie Indie Wschodnie, Insulindia, Nusantara…

Słodkie opowieści. Przekazy wierzeniowe o pszczołach w tradycji ludowej Lubelszczyzny Pszczoły w tradycji

155 (4 2021) Autor: Piotr Lasota Dział: Fantastyka ludowa

Na całej Słowiańszczyźnie pochodzenie pszczół wywodzono ze sfer niebieskich, od istot boskich. Nie należało pod żadnym pretekstem krzywdzić pszczół, a dbałość o zamieszkałe przez nie barcie i ule stanowiła nie tylko obwarowany społecznymi sankcjami obowiązek pszczelarza, ale i święty przywilej. Wiele z dawnych wierzeń i tradycji pszczelarskich przetrwało w kulturze tradycyjnej po dziś dzień. Świadczą o tym m.in. przekazy ustne zarejestrowane na terenie Lubelszczyzny.

Diabeł pasieczny, rys. Robert Sawa. Źródło: Biblioteka Multimedialna Teatru NN

Folk u cesarza Wilhelma II Bożena Szota

155 (4 2021) Autor: Agnieszka Matecka-Skrzypek, Autor: Bożena Szota Dział: Portrety folku

Wyrosła w rodzinie, w której na domowych spotkaniach królował akordeon, a tata intonował wspólne śpiewanie. Na wielkopolskich zabawach i weselach grywał jej dziadek ze strony mamy, Marcin z Witkowa koło Gniezna. Muzykował też brat babci, niewidomy wujek Jan i brat mamy. Ona jednak nie pokochała tego instrumentu, odnalazła się jako organizator – Bożena Szota odpowiedzialna za poznański Ethno Port.

Ethno Port 2014, fot. M. Kaczyński / CK Zamek

Urok małych miasteczek Lubelszczyzna

155 (4 2021) Autor: Jerzy Frąk Dział: Podróże

Jeszcze przed II wojną światową Lubelszczyzna położona była w centralnej Polsce. Po zmianach granic staliśmy się wschodnimi krańcami naszego kraju. Od wieków było to miejsce przenikania się kultur wschodu i zachodu. Świadczą o tym wsie i miasteczka naszej pięknej ziemi lubelskiej oraz zachowane w nich zabytki.

Wojsławice, cerkiew prawosławna z 1771 roku z dzwonnicą z XX wieku, fot. J. Frąk

Siła testu Ciąża

155 (4 2021) Autor: Małgorzata Słowik Dział: Za-chwycenia

Dwie kreski na teście ciążowym – radość, ekscytacja, bomba pozytywnych emocji, ale i lęków, obaw o przyszłość, poczucie odpowiedzialności za siebie i maleństwo. Co teraz? Jakie będzie? Kim będzie? Burza pytań i trosk chyba nie ma końca.

Trzy ciężarne kobiety (drzeworyt), źródło: Artzneybuch köstlich für mancherley Kranckheit..., Erfurt 1546, nlb. / Wikimedia / Wellcome Collection

Widzący spod Lublina Tadeusz Adamski

155 (4 2021) Autor: Łukasz Ciemiński Dział: Galeria EtnoArtu

Takie są rzeźby Tadeusza Adamskiego, wewnętrznie skupione i patrzące z niepokojem w dal, ale żadnej tu nerwowości, po prostu obawa i troska, że być może po raz ostatni widzi się świat, który na oczach twórcy począł się zmieniać i odchodzić w zapomnienie.

Fot. Ł. Ciemiński

Zaraźliwa tradycja Gabriela Gorączko

155 (4 2021) Autor: Małgorzata Wielgosz, Autor: Gabriela Gorączko Dział: Galeria EtnoArtu

Gabriela Gorączko jest ilustratorką i graficzką, tworzącą projekty inspirowane folklorem. Ukończyła Akademię Sztuk Pięknych we Wrocławiu na podstawie pracy stworzonej pod kierunkiem dr. hab. Artura Skowrońskiego oraz dr hab. Aleksandry Janik Neofolk inspirowany naturą (wyróżnienie honorowe Najlepszych Dyplomów ASP we Wrocławiu w roku 2018). Zilustrowała książki Leśna sprawa Tomasza Kędry i Bylejaczek Jerzego Ficowskiego. Zajmuje się designem, brandingiem i grafiką artystyczną, w której sięga do ludowych wzorów. O swojej pracy i inspiracjach rozmawiała z Małgorzatą Wielgosz.

Niezapominajki, aut. Gabriela Gorączko

Nasze wyspy Wyspy odzyskane

155 (4 2021) Autor: Ewelina Grygier Dział: EtnoLektura

Słysząc „wyspy”, myślimy głównie o Wielkiej Brytanii i o współczesnej polskiej emigracji zarobkowej. Jednak wyspiarzy mamy także tu, u siebie, na wyspach – Wolin , Uznam , Karsibór  czy Chrząszczewskiej . To tereny Pomorza Zachodniego, część tzw. Ziem Odzyskanych, na których jeszcze osiemdziesiąt lat temu Polaków było niewielu, a zamieszkiwali je przede wszystkim Niemcy. Sytuacja diametralnie zmieniła się po II wojnie światowej, kiedy to w części Europy dokonano przymusowej relokacji ludności, która dotyczyła wielu grup narodowych (Niemcy, Polacy), jak i etnicznych oraz etnograficznych (Łemkowie, Bojkowie). Mówiąc o przesiedleniach, widzimy w myślach tysiące ludzi, którzy – często w pośpiechu, a prawie zawsze pod przymusem – opuszczać musieli swoje domy. Na ich miejsce przychodzili nowi – obcy, którzy później mieli stać się „tutejszymi”. 

Z wiejskich chat na pańskie stoły Kwas chlebowy

155 (4 2021) Autor: Małgorzata Wielgosz Dział: Od kuchni

Od dawien dawna słynie napój zdrowy:

kwas chlebowy.

Pajda chleba za pazuchę,

bukłak kwasu i chłop gotów w pole w gorącą posuchę.

 

Tak mówi ludowa przyśpiewka. Od jak dawna słynie? Znany był już w X wieku. Prawie dziewięćset lat temu pojawiły się o nim pierwsze wzmianki w kronikach Rusi Kijowskiej. W Polsce stał się popularny za czasów Władysława Jagiełły. Dlaczego w gorącą posuchę? Gdyż uważano go za najlepiej gaszący pragnienie i orzeźwiający napój dla żniwiarzy. Mowa oczywiście o kwasie chlebowym.

Fot. M. Wielgosz

Dźwięki słów Festiwal Dźwięki Słów 2021

155 (4 2021) Autor: Katarzyna Strużyńska Dział: Relacje To jest pełna wersja artykułu!

Dźwięki Słów to festiwal, na którym możemy zobaczyć i usłyszeć artystów w mistrzowski sposób łączących muzykę i słowo oraz potrafiących oddać ich doskonałą harmonię i wielobarwność, a co za tym idzie – obdarować słuchaczy niesamowitym ładunkiem wrażliwości, delikatności, ale i energii. Nie dziwi więc, że to wydarzenie muzyczne na stałe wpisało się w kulturalny krajobraz Lublina i zyskało sobie wielu fanów.

Festiwal Dźwięki Słów, fot. A. Widak

Wild Hunt Live

155 (4 2021) Autor: Agnieszka Bracha Dział: Relacje To jest pełna wersja artykułu!

Postaci Geralta z Rivii nie trzeba nikomu przedstawiać. Od czasu światowego sukcesu pierwszej części gry komputerowej ze słynnym białowłosym rzeźnikiem z Blaviken postać z sagi Andrzeja Sapkowskiego weszła do świata popkultury na dobre. Do współpracy przy muzyce do trzeciej części gry o wiedźminie twórcy z CD Project Red zaprosili m.in. zespół Percival Schuttenbach, który ze swoim projektem muzycznym „Wild Hunt Live” miałam okazję zobaczyć w Hype Parku, nowo otwartej industrialnej przestrzeni na rozrywkowej mapie Krakowa.

Fot. J. Fronczak

Lubliner Festival Festiwal Kultury Żydowskiej

155 (4 2021) Autor: Ewa Kulpa Dział: Relacje To jest pełna wersja artykułu!

Druga, sześciodniowa edycja Festiwalu Kultury Żydowskiej – Lubliner Festival rozpoczęła się 3 sierpnia 2021 roku. W ciągu niecałego tygodnia w Centrum Kultury i w wielu punktach rozsianych po mapie Lublina można było doświadczyć wyjątkowego otwarcia na kulturę żydowską. Dzięki muzyce, spektaklom, licznym spotkaniom i warsztatom, spacerom pod okiem doświadczonych przewodników oraz zwiedzaniu istotnych dla wyznawców judaizmu miejsc można było poczuć nie tak odległy klimat wielokulturowego, przedwojennego Lublina.

Fot. materiały organizatorów

Jam session z ptakami Tam i sam

155 (4 2021) Autor: Aya Al Azab Dział: Recenzja

W polskim jazzie istnieje, a wręcz wciąż się rozwija, tendencja do sięgania po polskie ludowe melodie i aranżowania ich na język jazzowy. Nie jest to nic nowego, bo chociażby Zbigniew Namysłowski ze swoim kwintetem już w 1975 roku wydał „Kujaviak Goes Funky”. A dziś? Powstają takie płyty, jak „Kurpian Songs & Meditations” Łukasza Ojdany czy „Folk Five” Irka Wojtczaka, których materiałem kompozytorskim są tematy pieśni lub tańców ludowych.

Nowości książkowe

155 (4 2021) Dział: Nowości książkowe

Bolesław Bawolak Łemkowskie przysłowia i powiedzenia ze Świątkowej Wielkiej i okolic; Katarzyna Smyk Obrzęd jako tekst kultury. Przykład Bożego Ciała w Spycimierzu; Kristina Rutkowska, Stanisława Niebrzegowska-Bartmińska (red.) Wartości w językowym obrazie świata Litwinów i Polaków, t. 2

Animacje Legend Lubelskich

155 (4 2021) Dział: Prezent dla prenumeratorów To jest pełna wersja artykułu!

„Animacje Legend Lubelskich” to działanie o charakterze edukacyjno-artystycznym realizowane przez Ośrodek „Brama Grodzka – Teatr NN” w Lublinie w latach 2012–2014 w ramach Festiwalu Zaczarowany Lublin. Jego głównym założeniem było popularyzowanie oraz odkrywanie na nowo opowieści, podań i legend lubelskich.

Fot. materiały organizatorów