Projekt etnograficzny „Krajobraz kulturowy Żywiecczyzny. Obrzędowość doroczna, tradycyjna zabudowa oraz kapliczki i krzyże przydrożne”, realizowany w latach 2025-2026 przez Regionalny Instytut Kultury im. Wojciecha Korfantego z Katowic, skupia się na obszarze ziemi żywieckiej znajdującej się w granicach województwa śląskiego.
Realizacja zadania prowadzona jest przez ekspertki i ekspertów z Obserwatorium Kultury, Mobilnego Centrum Digitalizacji oraz Centrum Dziedzictwa Kulturowego. Projekt ma charakter etnograficzny, dokumentacyjno-badawczy, a jego głównym celem jest zbadanie aktualnego stanu obrzędowości dorocznej, udokumentowanie przykładów tradycyjnej zabudowy oraz kapliczek i krzyży przydrożnych na terenie Żywiecczyzny.
Zwraca uwagę na zasięg omawianego obszaru, strój, plastykę obrzędową, sztukę ludową, tradycyjną drewnianą zabudowę, małą architekturę sakralną, oraz wybrane zwyczaje i tradycje doroczne. Ostatni temat był niejednokrotnie przywoływany w regionalnych publikacjach, często jednak w odniesieniu do czasów dawno minionych. Niektóre tradycje zostały pominięte, lub omówione pobieżnie np. kult św. Barbary, kotara wielkopostna w Łodygowicach, wielkanocne opalanie huby, spotkania przy leśnych kapliczkach, dziady noworoczne z Siennej, Leśnej i Zarzecza, co w rezultacie przełożyło się na niski stan wiedzy, na ich temat. W polu zainteresowania znalazły się również nowe tradycje i praktyki np. jarmarki wielkanocne i adwentowe oraz misteria i plenerowe drogi krzyżowe.
Projekt otrzymał dofinansowanie w wysokości 60 tysięcy złotych ze środków Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego w ramach programu „Kultura ludowa i tradycyjna 2025”. Zakłada działania badawcze w terenie, a także edukacyjne i popularyzatorskie m.in. wystawy, prelekcje i prezentacje multimedialne. Dopełnieniem całości, będzie ponad 300 stronicowa publikacja książkowa. Dokumentacja realizowana jest zarówno w formie fotograficznej i filmowej, w tym z użyciem dronów i kamer 360 stopni.
Podsumowanie projektu nastąpi w październiku 2026 roku.
Robert Garstka
