Wędrujące obrazy
Małgorzata Mirga-Tas
Międzynarodowe Centrum Kultury, Kraków 2022
Publikacja to album towarzyszący wystawie Małgorzaty Mirgi-Tas, polsko-romskiej artystki i aktywistki społecznej, specjalizującej się w tworzeniu z materiałów i ubrań monumentalnych instalacji, obrazów i kolaży. Książka zawiera przegląd prac skupionych na zagadnieniach transnarodowej tożsamości współczesnych Romów, ale też sięgających do ich historii w Polsce. Jednym z kluczowych dzieł jest przygotowany specjalnie na tę wystawę cykl „Siukar Manusia” o Romach z Nowej Huty. Ważnym tematem zarówno albumu, jak i wystawy jest także przepracowanie antyromskich stereotypów i uprzedzeń. Mirga-Tas czyni z tego tematu jedno z kół zamachowych swej twórczości. Dlatego w książce znajdują się zarówno teksty współczesnych badaczy, jak i reprodukcje dzieł artystów z poprzednich epok, którzy malowali Romów jako postaci ze świata przestępczego, seksualizowane lub egzotyzowane. Mirga-Tas przeciwstawia się tym wyobrażeniom, opowiadając inną historię, pokazując życie prywatne, rodzinne, zupełnie nieznane Obcym. Badacze i krytycy sztuki w swoich tekstach wprowadzających sięgają po losy Romów w czasie Zagłady, ich życie po wojnie i osiadanie w Nowej Hucie. Na plan pierwszy wybijają się jednak wątki związane z twórczością samej Małgorzaty Mirgi-Tas, ukazujące ją w kontekście artystycznym, politycznym i społecznym, nakładające m.in. filtr postkolonialny, feministyczny i ekologiczny. Twórczość laureatki Paszportu Polityki, reprezentantki Polski na 59. Biennale Sztuki w Wenecji po raz pierwszy poddawana jest tak szerokiej analizie.
Łemkowskie piosenki ze Świątkowej Wielkiej. Śpiewnik
Bolesław Bawolak
Wydawnictwo Żyznowski, Siercza 2024
Książka zawiera ponad 250 utworów wraz z zapisami nutowymi. Utwory te w dużej mierze znajdują się w kanonie kultury ludowej, ale autor świadomie wybrał do zbioru mniej znane piosenki. Ojciec Bolesława, Wasyl, część tekstów zasłyszał od swojego ojca Michała i dziadka Faustyna, następnie zapisał w zeszytach i przekazał synowi.
Większość utworów pochodzi z repertuaru kapeli Bawolaky, w której grał Bolesław Bawolak wraz z ojcem i bratem, oraz innych zespołów, w których grywali przodkowie autora. Zespoły te, o różnym składzie, dysponowały bogatym zbiorem pieśni łemkowskich i zabawiały biesiadników podczas wesel i zabaw tanecznych w okolicy. „Pomiędzy kapelami łemkowskimi istniała rywalizacja” – wspomina Bawolak. – „Każda kapela chciała zagrać jak najpiękniej i najlepiej piosenki, których nie znały inne kapele. Jedną z możliwości zdobycia nowych pieśni była wymiana »coś za coś« pomiędzy kapelami”. Wszystkie zamieszczone w książce utwory zostały zapisane zarówno w języku polskim, jak i łemkowskim wraz z transkrypcją fonetyczną. Zbiór pieśni i śpiewanek został podzielony na części według głównych motywów tematycznych, znajdziemy w nim zatem pieśni miłosne, kawalerskie, emigracyjne, żołnierskie, biesiadne i inne. Niezwykła różnorodność zarówno stylistyczna, jak i tematyczna odzwierciedla bogactwo łemkowskiego folkloru muzycznego.
Książka została zilustrowana obrazami olejnymi nieżyjącego już malarza łemkowskiego Stefana Telepa ze Zdyni. Współgrają z nimi kolorystycznie barwne kolaże Krzysztofa Radoszka – autora projektu książki.
Artysta, performer, żebrak. Zjawisko muzykowania ulicznego w Polsce w XXI wieku w świetle teorii performansu
Ewelina Grygier
Instytut Sztuki PAN, Warszawa 2023
To pierwsza polska publikacja monograficzna w kompleksowy sposób opisująca zjawisko muzykowania ulicznego. To nie tylko książka o dźwiękach i sztuce tworzonej w przestrzeni publicznej. Przedstawione tu zjawisko zostało bowiem ukazane w szerokiej perspektywie – jako fenomen kulturowy, performans, który wychodząc od muzyki, sięga daleko poza nią, oferując odbiorcom coś więcej niż wyłącznie dźwiękowy przekaz.
Praca powstała na podstawie materiału empirycznego, zgromadzonego w latach 2011–2018 w trakcie badań terenowych, tj. obserwacji, rozmów i wywiadów przeprowadzonych z muzykami ulicy w Polsce i za granicą, a także w oparciu o literaturę, źródła czasopiśmiennicze, rzadziej medialne czy dokumenty życia społecznego (regulacje prawne, mandaty wystawiane za grę na ulicy, informatory dla artystów ulicznych i inne).
Publikacja składa się z dwóch części, z których pierwsza ma charakter historyczno-teoretyczny, natomiast druga zawiera charakterystykę oraz interpretację współczesnego zjawiska muzykowania ulicznego. Poza aspektem dźwiękowym (repertuar, instrumentarium), scharakteryzowano także pozamuzyczne elementy performansu, takie jak: ubiór, rekwizyty, elementy reklamy i handlu czy komunikacja (ustna i pisemna) z publicznością.
Korekta na stronie: Brygida Jasińska, studentka kierunku e-edytorstwo i techniki redakcyjne na Uniwersytecie Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie.
Skrót artykułu:
Wędrujące obrazy, Małgorzata Mirga-Tas, Międzynarodowe Centrum Kultury, Kraków 2022; Łemkowskie piosenki ze Świątkowej Wielkiej. Śpiewnik, Bolesław Bawolak, Wydawnictwo Żyznowski, Siercza 2024; Artysta, performer, żebrak. Zjawisko muzykowania ulicznego w Polsce w XXI wieku w świetle teorii performansu, Ewelina Grygier, Instytut Sztuki PAN, Warszawa 2023
Dział: