Nowości książkowe

Trzymałem węża w garści. Śladami muzykantów
Andrzej Bieńkowski
Prószyński Media, Warszawa 2022

Materiały do książki Trzymałem węża w garści autor – Andrzej Bieńkowski – zgromadził, przemierzając wsie Polski Centralnej przez ponad dwadzieścia lat. Publikacja opowiada o ostatniej generacji wiejskich muzykantów, ich obyczajach i muzyce. Jest zapisem odchodzenia kultury wsi, próbą analizy przyczyn jej zaniku, a zarazem świadectwem jej wyjątkowości i oryginalności, bez której trudno zrozumieć współczesną Polskę.
„Trzymałem węża w garści to wirtuozerski obraz realistyczny. Ale malarskość nie oddaje złożoności tej mikstury. Za Bieńkowskim na zmianę śmiejemy się do łez i płaczemy na serio. Autor za dużo wie o polskiej wsi, by popaść w chłopomanię. Jednocześnie to książka kochającego wieś nadwrażliwca, któremu osobiście wiele zawdzięczam. Nie odnoszę się do konkretnych wątków, by nie odbierać Czytelnikom ich woni. Przeczytałem książkę łapczywie, za szybko – i tęsknię” – Adam Strug.
Andrzej Bieńkowski (ur. 1946) – artysta malarz, etnograf, profesor Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie, laureat Nagrody im. Oskara Kolberga. Autor książek Ostatni wiejscy muzykanci (2001) oraz Sprzedana muzyka (2007).

Na rozstajnych drogach, około północy. Doświadczenia graniczne we wschodniosłowiańskich i polskich pieśniach ludowych
Piotr Braszak
Wydawnictwo UAM, Poznań 2021

Publikacja poświęcona jest doświadczeniom granicznym we wschodnio-słowiańskich i polskich pieśniach ludowych. We wprowadzeniu autor przedstawił specyfikę tematu, następnie nakreślił podstawowe definicje oraz problemy, z którymi spotykają się badacze. Analityczna część pracy to charakterystyka i porównanie materiału badawczego, z cytowaniem tekstów źródłowych oraz komentarzami opartymi na opracowaniach naukowych. W zakończeniu autor podkreśla wagę kilku obrazów, które zachowane zostały w pamięci funkcjonalnej społeczności tradycyjnych i które wyłoniły się w rezultacie analizy zebranego materiału, proponując jednocześnie dalsze perspektywy badań. Pracę uzupełnia aneks z tłumaczeniem cytowanych wschodniosłowiańskich utworów na język polski oraz bibliografia.
„To bardzo ważna (nie tylko dla specjalistów, muzykologów czy filologów) i napisana ciekawym literackim językiem próba rekonstrukcji spojrzenia społeczności tradycyjnych na doświadczenia graniczne – przede wszystkim te związane ze śmiercią i życiem pozagrobowym. [...] Zainteresowanie kulturą ludową, rdzennymi doświadczeniami w przestrzeni kultury jest niezbędnym elementem w rozumieniu tego, kim jest człowiek” – z recenzji Tomasza Cyza.

Chłopstwo. Historia bez krawata
Mateusz Wyżga
Znak Horyzont, Kraków 2022

Jeszcze jedna pozycja w obecnym dyskursie publicystyczno-naukowym o chłopstwie. Chłopstwo, wieś, praca na roli, rytm pór roku. Czym są? Dla nas i w nas. Jak się zmieniają i w czym są niezmienne? Aby je zrozumieć właściwie i do końca, aby poczuć ich zapach, aby zachwycić się ich kolorami, trzeba człowieka, który byłby i naukowcem badającym temat dogłębnie, i samorządowcem potrafiącym wsią zarządzać oraz znającym jej problemy, i wreszcie chłopem, który się na wsi rodził i dla niej pracował. Takiego człowieka, który rozumie wieś i jej mieszkańców prawdziwie.
Profesor Mateusz Wyżga, historyk, wieloletni sołtys rodzinnej wsi Dziekanowice, działacz społeczny i autor wielu książek, chłopskie dziecko, zdejmuje krawat i profesorską togę, ale odrzuca też politykę, ideologię i historię wydarzeniową. Pisze historię chłopstwa na laptopie, lecz nie przy swoim profesorskim biurku w Krakowie, a wśród pól i łąk. W przerwach zakasuje rękawy, wsiada do traktora lub chwyta widły. Pokazuje nam prawdziwy obraz polskiego chłopstwa i polskiej wsi, wolny od mód, polityki i stereotypów. Dociera do istoty tego, czym jest wieś w nas, jak wpływa na nasze życie i czego nas uczy. W pogoni za ekoświatem pozwala nam spojrzeć za siebie. Tam, na polskiej wsi, to, za czym gonimy, mają od wieków.