Nowości książki

Wesela z pogranicza kultur i religii. Obszar południowego Podlasia

Beata Maksymiuk

Wydawnictwo UMCS, Lublin 2025

Publikacja stanowi efekt kilkuletnich, rzetelnie prowadzonych badań, opartych na szerokim przeglądzie literatury. Autorka, pracowniczka Instytutu Nauk o Kulturze UMCS, w sposób czytelny, precyzyjny i jednocześnie przyjemny w odbiorze omawia kolejne zagadnienia, starannie dobierając źródła.

Monografię Wesela z pogranicza kultur i religii… wyróżnia bardzo bogata baza materiałowa, obejmująca zarówno badania terenowe autorki (wywiady, obserwacje uczestniczące, filmy), jak i dane pozyskane z licznych archiwów, co nadaje pracy oryginalny charakter i wysoką wartość poznawczą. Publikacja złożona z czterech rozdziałów w kompleksowy sposób omawia obrzędowość weselną na wielokulturowym południowym Podlasiu.

Książka powstała na bazie rozprawy doktorskiej obronionej z wyróżnieniem w 2023 roku, a dzięki interesującemu materiałowi ilustracyjnemu oraz przystępnemu, choć naukowemu i precyzyjnemu, stylowi, książka może zainteresować nie tylko badaczy z różnych dziedzin humanistyki i nauk społecznych, lecz także szerokie grono odbiorców spoza świata akademickiego. Stanowi także niezwykle cenny wkład w dokumentowanie i interpretację przemian tradycji weselnych na pograniczach kulturowych.

 

Chey. Panie gospodarzu domu tego… Życie codzienne ludności wiejskiej i obrzędy na Śląsku w XIX wieku na kartach kroniki wsi Krzywiczyny

Monika Czok, Barbara Sypko (oprac.)

Archiwum Państwowe w Opolu, Uniwersytet Opolski, Opole 2025

Chey. Panie gospodarzu domu tego… to edycja źródłowa kolejnej kroniki ze zbiorów Archiwum Państwowego w Opolu opracowana przez Monikę Czok i Barbarę Sypko. Po transkrypcji kroniki przez pracowniczki archiwum tekst został przetłumaczony przez Monikę Czok. Publikacja opowiada o codziennych aktywnościach, sposobach celebrowania świąt oraz ważnych wydarzeń życiowych, a także roli przesądów w życiu ówczesnych mieszkańców Krzywiczyny. Tekst na szpikowany jest ciekawostkami – dowiedzieć się można np. o najczęściej nadawanych dzieciom imionach w 1852 roku czy wyznaniach przeważających w miejscowości.

Publikacja jest dwujęzyczna. Zawiera zarówno oryginalny tekst nie miecki, jak i jego polskie tłumaczenie. Oprócz edycji źródła, książka oferuje szczegółowy opis kroniki, informacje o jej autorze, omówienie wyzwań translatorskich, kontekst historyczny miejscowości Krzywiczyny oparty na innych źródłach historycznych oraz praktyczny wykaz dawnych monet, miar i wag. Całość wzbogacają grafiki opolskiego artysty Andrzeja Sznejweisa.

 

Zwyczaje zapustne w województwie śląskim

Robert Garstka

Instytut im. Wojciecha Korfantego, Katowice 2025

W województwie śląskim, od święta Trzech Króli aż do Środy Popielcowej, wciąż rozbrzmiewają echa dawnych zapustnych tradycji. Obchód z niedźwiedziem, pogrzeb basa, babski comber, misinki i Cyganki – to tylko niektóre ze zwyczajów, które do dziś są żywe w lokalnych społecznościach i stanowią ważny element ich tożsamości kulturowej oraz międzypokoleniowego przekazu tradycji. 

Robert Garstka w swojej najnowszej publikacji zabiera czytelników w barwną podróż po obrzędowości karnawałowej regionu. Autor w zrozumiały, a zarazem pogłębiony sposób opisuje zarówno genezę, jak i współ czesne formy tych zwyczajów. Jego książka ukazuje fenomen zapustów w miejscowościach znajdujących się w granicach administracyjnych województwa śląskiego, na obszarze historycznego Górnego Śląska oraz zachodniej Małopolski z uwzględnieniem Zagłębia Dąbrowskiego, ziemi częstochowskiej i żywieckiej. Tak szerokie ujęcie pozwala uchwcić regionalne zróżnicowanie i wspólne cechy tych praktyk obrzędowych. 

Publikacja zawiera ponadto bogatą współczesną i archiwalną dokumentację fotograficzną, które pozwalają lepiej zrozumieć znaczenie i funkcje tych obrzędów w dzisiejszych realiach społecznych.