Tożsamość nas określa, pozwala przynależeć do określonej grupy społecznej czy zawodowej. Kształtuje poczucie ciągłości własnej osoby, zakotwicza zarówno w przeszłości, jak i ukierunkowuje na przyszłość. Tożsamość pozwala nam odróżniać się od innych, jednocześnie budując z nimi więzi.
A czym jest tożsamość regionalna Górnego Śląska i gdzie ją możemy odnaleźć? Świadczyć o niej mogą charakterystyczne krajobrazy czy zagospodarowanie przestrzeni, trudne do pomylenia z innymi regionami. To jednak przede wszystkim kultura i tradycje związane z górnictwem – to one określiły Górny Śląsk na stulecia. Dzisiaj trudno wyobrazić sobie region bez Barbórki, towarzyszących jej uroczystości, bez orkiestr dętych czy codziennych zwyczajów rodzin górniczych. Coraz mocniej uświadamiamy sobie, że to dziedzictwo niematerialne definiuje górnośląskość. Jest ono jednak bardzo ulotne, a w dobie transformacji ekonomicznej i społecznej regionu – niezwykle zagrożone. Aktualnie stajemy przed dylematem, czy wciąż możemy uznawać dęte zespoły górnicze za coś trwale wpisanego w krajobraz kulturowy? Czy Barbórka przetrwa pomimo zamykanych kopalń?
Muzeum Górnictwa Węglowego w Zabrzu jako instytucja odpowiedzialna za koordynację dwóch wpisów górniczych na Krajową listę niematerialnego dziedzictwa kulturowego czuje się szczególnie odpowiedzialne za ochronę i promocję Barbórki oraz górniczych orkiestr dętych. Od jakiegoś czasu nosiło się z pomysłem, żeby odświeżyć formułę festiwalu orkiestr, który w Zabrzu organizowany był już od 18 lat, dzięki dofinansowaniu z programu Kultura-Interwencje. Podczas edycji w roku 2024 mogliśmy już część pomysłów wcielić w życie. Zdecydowaliśmy, że orkiestry powinny wyjść w miasto, pójść do ludzi, przypomnieć, jak piękne jest dęte muzykowanie. Stąd program rozłożony na trzy weekendowe popołudnia w trzech różnych miejscach w mieście plus koncerty orkiestry zabrzańskiej w kilku dzielnicach. Każdy kolejny dzień był przemyślany w taki sposób, by prezentować nieco inny repertuar. Chciano pokazać możliwie najszerzej możliwości górniczych zespołów. Piątek upłynął pod hasłem chilloutu; sobota to była muzyka do zabawy, do tańca. Niedziela zaś to prawdziwa bitwa, okraszona dodatkowo udziałem w niej orkiestry dętej Ochotniczej Straży Pożarnej z Rabki-Zdroju. Wszystkie trzy dni cieszyły się dużym zainteresowaniem zabrzan i mieszkańców okolicznych miast. Pomogły przypomnieć mieszkańcom Górnego Śląska o istnieniu zespołów dętych. Koncerty w każdym kolejnym dniu uświadamiały wszystkim, że możliwości dęciaków są niemal nieograniczone i nie jest złym gustem słuchać ich i wraz z nimi się bawić. W ostatnim dniu, 30 czerwca 2024 roku, dodatkowym wydarzeniem było seminarium, podczas którego zadaliśmy sobie i zaproszonym gościom pytania o przyszłość regionalnej kultury, o jej przetrwanie w dobie przemian doświadczających region, a także o tożsamość Górnoślązaków.
Dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego w ramach programu Narodowego Centrum Kultury Kultura-Interwencje 2024.
Ewa Wojtoń
Redakcja na stronie Alicja Jasińska, studentka e-edytorstwa i technik redakcyjnych
Tożsamość nas określa, pozwala przynależeć do określonej grupy społecznej czy zawodowej. Kształtuje poczucie ciągłości własnej osoby, zakotwicza zarówno w przeszłości, jak i ukierunkowuje na przyszłość. Tożsamość pozwala nam odróżniać się od innych, jednocześnie budując z nimi więzi.
fot. Muzeum Górnictwa Węglowego w Zabrzu