Lud i jego historia

fot. M. Wołoszyn

W dniach 9–10 grudnia 2021 roku na Wydziale Filologicznym Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie odbyła się Międzynarodowa Konferencja Naukowa „Miejsce narracji ludowej w ogólnonarodowej narracji tożsamościowej”, która towarzyszyła trwającej cztery dni XXI edycji Międzynarodowego Festiwalu Muzyki Ludowej „Mikołajki Folkowe” (9–12 grudnia 2021). Ze względu na trwającą sytuację epidemiczną tegoroczne spotkanie naukowe miało charakter hybrydowy – prelegenci mogli w nim uczestniczyć stacjonarnie lub zdalnie. Obrady online, z wykorzystaniem platformy Zoom, moderował powołany w tym celu zespół doktorantów oraz studentów UMCS. Wszyscy zainteresowani tematyką wydarzenia mogli śledzić jego przebieg na żywo na facebookowej stronie Mikołajek Folkowych.

Konferencja została objęta patronatem Komisji Etnolingwistycznej Komitetu Językoznawstwa Polskiej Akademii Nauk i Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego, patronat honorowy zgodzili się zaś sprawować prof. dr hab. Jerzy Bartmiński oraz prof. dr hab. Stanisława Niebrzegowska-Bartmińska. W gronie organizatorów znalazły się ośrodki akademickie, instytucje kulturalne i grupy studenckie: Instytut Filologii Polskiej UMCS, Instytut Nauk o Kulturze UMCS, Studenckie Koło Naukowe Etnolingwistów UMCS, Akademickie Centrum Kultury i Mediów UMCS „Chatka Żaka”, Polskie Seminarium Etnomuzykologiczne, „Pismo Folkowe” oraz Stowarzyszenie Animatorów Ruchu Folkowego. Nad całością spotkania czuwał komitet organizacyjny w składzie: dr hab. Joanna Szadura, prof. UMCS, dr Agata Kusto, mgr Damian Gocół i mgr Sylwia Gierczak (sekretarz konferencji).

Obrady rozpoczęły się 9 grudnia 2021 roku o godzinie 9:00 powitaniem uczestników konferencji przez: dr. hab. Jarosława Krajkę, prof. UMCS – Prodziekana ds. jakości kształcenia Wydziału Filologicznego UMCS, prof. dr. hab. Jerzego Bartmińskiego – patrona honorowego konferencji i kuratora Studenckiego Koła Naukowego Etnolingwistów UMCS, prof. dr hab. Małgorzatę Karwatowską – Dyrektor Instytutu Filologii Polskiej UMCS, dr Magdalenę Grabias – Zastępcę Dyrektora Instytutu Nauk o Kulturze UMCS, Agnieszkę Matecką-Skrzypek – członka Komitetu Organizacyjnego XXXI edycji Festiwalu Muzyki Ludowej „Mikołajki Folkowe” oraz dr Agatę Kusto – redaktor naczelną „Pisma Folkowego” i członka Polskiego Seminarium Etnomuzykologicznego.

Wystąpienia referentów poprzedziła dyskusja panelowa „Jak opisać doświadczenie historyczne ludu?”, której przewodniczył mgr Damian Gocół. Do gremium ekspertów, którzy wspólnie poszukiwali odpowiedzi na przewodnie pytanie, zaproszono: dr hab. Dobrochnę Kałwę (Uniwersytet Warszawski), dr. hab. Tomasza Nowaka (Uniwersytet Warszawski), dr. hab. Kacpra Pobłockiego (Uniwersytet Warszawski), dr hab. Violettę Wróblewską, prof. UMK (Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu) oraz dr. hab. Mateusza Wyżgę, prof. UP (Uniwersytet Pedagogiczny im. KEN w Krakowie).

Podczas blisko trzygodzinnej dyskusji badacze rozważali, co i jak dotychczas mówił o sobie lud, w jaki sposób był prezentowany w narracjach nieludowych, co z jego historii zostało już odsłonięte, a o czym wciąż się milczy, z jakich tekstów można czerpać wiedzę na temat ludu, oraz w jaki sposób lud przekazywał to, czego doświadczył: ustnie, poprzez sztukę czy w muzyce. Wszystkie refleksje przybliżały do odpowiedzi na pytanie, czy współcześnie da się zrekonstruować historię ludową. Zdania na ten temat były wśród panelistów podzielone. Za podstawową trudność uznano wybór sposobu i narzędzi jej odtworzenia, które pozwalałyby pokazać ją wielotorowo, wielopłaszczyznowo, holistycznie. Chodzi tu o taką metodę, która przyniosłaby ogląd całości i jednocześnie pozwalała pogodzić różne rozumienia i punkty widzenia. Za niezwykle istotny dla tych rozważań należy więc uznać zamykający dyskusję głos prof. Jerzego Bartmińskiego, który przywołał opinię Wojciecha Chlebdy o tym, że etnolingwistyka stanowi zwornik nauk humanistycznych. Podstawą swoistego metajęzyka dla dyscyplin badających ludowość mogłoby być interdyscyplinarne pojęcie językowego obrazu świata. Zapoczątkowało ono wiele dyskusji naukowych na temat tego, czy w jego rekonstrukcji brać pod uwagę wyłącznie dane językowe, czy uwzględniać również tzw. dane „przyjęzykowe”. Zdaniem Jerzego Bartmińskiego wierzenia i praktyki obrzędowe stanowią integralną część obrazu świata, mogą być nawet podstawą jego rekonstrukcji albo inaczej – w nich obraz świata może się przejawiać. Założyciel lubelskiej szkoły etnolingwistycznej podkreślił, że warto i należy w znacznie większym stopniu nawiązywać do doświadczeń etnolingwistów podczas kolejnych tego rodzaju spotkań łączących naukę z formami artystycznymi.

Panel dyskusyjny stanowił preludium do kolejnych części konferencji, które miały wymiar interdyscyplinarny. W dalszych obradach czynnie uczestniczyli przedstawiciele wielu dziedzin nauki. W tym gronie znaleźli się językoznawcy (etnolingwiści), etnomuzykolodzy, antropolodzy, kulturoznawcy i literaturoznawcy, których referaty koncentrowały się wokół zagadnień: historii ludowej, oral history, etnohistorii, ludowego postrzegania historii, form odzwierciedlania historii, czasu i zmiany w sztuce ludowej, muzyce ludowej oraz przekazie ustnym, ukierunkowanych diachronicznie badań nad ludowością, ponadto badań dziejów grup niepiśmiennych, pokrzywdzonych i nieuprzywilejowanych czy sposobów interpretacji historii ludu w dzisiejszej kulturze. Podczas dwudniowych obrad zaprezentowano 29 referatów (w językach polskim i angielskim) w 9 sekcjach tematycznych: Tożsamość a doświadczenie historyczne ludu, Ludowe pamiętanie i upamiętnianie, Utrwalenie doświadczenia historycznego w narracjach ludowych, Współczesne rekontekstualizacje ludowego doświadczenia historycznego, Tożsamość i historia w ludowym przekazie muzycznym, Ludowe doświadczenie religijne w muzyce i sztuce, Historia ludowej codzienności, Historia ludowa w formach literackich, Ludowy porządek świata w kulturze i literaturze.

Każdą z nich zwieńczyła dyskusja dotycząca kwestii podjętych w prelekcjach referentów. Na zakończenie pierwszego dnia konferencji osoby uczestniczące w obradach stacjonarnie mogły obejrzeć film pt. „Sweet Tassa: Music of the Indian Caribbean Diaspora” w reżyserii prof. Christophera Ballengee z Anne Arundel Community College w Maryland. Grono prelegentów i ekspertów tworzyli naukowcy zarówno z krajowych, jak i zagranicznych ośrodków akademickich i instytucji kulturalnych, wśród nich byli także studenci i doktoranci. W konferencji udział wzięli reprezentanci 18 ośrodków polskich i 4 zagranicznych. W imieniu organizatorów podsumowania i zamknięcia spotkania dokonała dr hab. Joanna Szadura, prof. UMCS, składając uczestnikom podziękowania za wielopłaszczyznową, twórczą i inspirującą wymianę myśli, za zainteresowanie tematyką wydarzenia i zaszczycenie swoją obecnością, czy to w formule stacjonarnej, czy wirtualnej.

Sylwia Katarzyna Gierczak

Instytut Filologii Polskiej UMCS, doktorantka w Katedrze Tekstologii i Gramatyki Języka Polskiego.

Sugerowane cytowanie: S. K. Gierczak, Lud i jego historia, "Pismo Folkowe" 2021, nr 157 (6), s. 39.

Skrót artykułu: 

W dniach 9–10 grudnia 2021 roku na Wydziale Filologicznym Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie odbyła się Międzynarodowa Konferencja Naukowa „Miejsce narracji ludowej w ogólnonarodowej narracji tożsamościowej”, która towarzyszyła trwającej cztery dni XXI edycji Międzynarodowego Festiwalu Muzyki Ludowej „Mikołajki Folkowe” (9–12 grudnia 2021). Ze względu na trwającą sytuację epidemiczną tegoroczne spotkanie naukowe miało charakter hybrydowy – prelegenci mogli w nim uczestniczyć stacjonarnie lub zdalnie. Obrady online, z wykorzystaniem platformy Zoom, moderował powołany w tym celu zespół doktorantów oraz studentów UMCS. Wszyscy zainteresowani tematyką wydarzenia mogli śledzić jego przebieg na żywo na facebookowej stronie Mikołajek Folkowych.

fot. M. Wołoszyn

Dział: 

Dodaj komentarz!