Profesor Burke jest autorem wielu prac z dziedziny szeroko pojętej historii kultury. Dla mnie jedną z najbardziej istotnych publikacji jest Kultura ludowa we wczesnonowożytnej Europie. W oryginale Popular Culture in Early Modern Europe wydana została w 1978, a na język polski przetłumaczono ją dopiero w 2009 roku. W pracy tej naukowiec prezentuje syntetyczne spojrzenie na historyczne, społeczne, religijne i kulturowe zjawiska, trendy, postawy i wartości, jakie charakteryzowały europejskie społeczeństwa w latach 1500–1800. Zarówno rozległe ramy czasowe, geograficzne, jak i sama podstawa źródłowa tej publikacji robią wrażenie. Z uwagi na to, że Burke jest poliglotą, zgłębił literaturę tematu w wielu językach. Odwołuje się nie tylko do kręgu anglojęzycznego, lecz w swych wywodach przytacza bogate przykłady ze świata skandynawskiego, krajów romańskojęzycznych, kręgu niemieckojęzycznego, lecz także, choć już w nieco mniejszym zakresie, Europy Południowej i Południowo-Wschodniej. W pewnym sensie jego praca wydaje mi się komplementarna ze Światem „opery żebraczej” Bronisława Geremka.
Burke skupia się na tym, jak postrzegamy kulturę ludową, charakteryzuje jej odmienny sposób funkcjonowania w kontekście czysto wiejskim oraz w miastach, zwracając przy tym uwagę na regionalną dywersyfikację. Porusza problematykę transferu kulturowego, pytając, kto przekazuje kulturę ludową (zawodowcy, anonimowi amatorzy). Zgłębia równocześnie, jakie są konteksty, tradycja i inwencja w transmisji niematerialnego dziedzictwa (jak powiedzielibyśmy dziś). Burke stara się przedstawić twórców wywodzących się z ludu, lecz nie ucieka od charakterystyki warstw wyższych, twórczo uczestniczących w kulturze ludowej: „[…] nie jest niczym zaskakującym, że w gronie twórców tej kultury znajdujemy również słynne osobistości. Wśród autorów francuskich misteriów mamy księżniczkę Marguerite de Navarre, wśród autorów misteriów florentyńskich mamy profesora prawa kanonicznego w Pizie, Pierozzo Castellaniego, a także władcę Florencji, Wawrzyńca Medyceusza, zw. Wspaniałym. Wawrzyniec układał również pieśni karnawałowe, podobnie jak jego młodszy współczesny Niccolò Machiavelli. Szesnastowieczny szlachcic Gian Giorgio Alione pisał farsy w gwarze Asti”1. Zwraca tym samym uwagę na aspekt fascynacji surowością kultury ludowej, jaka na przestrzeni wieków obserwowana była w pozostałych warstwach społeczeństwa.
Następnie omawia autor formy (ich rodzaje, tematykę, proces tworzenia). Nie ucieka także od opisania świata na opak, skupiając się na karnawałowych mitach i rytuałach. Całość publikacji zamyka rozdział poświęcony zmianom w kulturze ludowej. Zawartość spisu treści jest dość przewidywalna, jednak jego realizacja ujawnia niezwykle szerokie, ponadregionalne i syntetyczne ujęcie podjętej tematyki.
Peter Burke pisze erudycyjnie, ale równocześnie niezwykle wartko. Nawet powołując się na tak wiele różnorodnych źródeł, nie zatraca umiejętności klarownego przekazu. W moim odczuciu autorowi udało się osiągnąć zamierzone cele, zakreślone w prologu: „[…] moja metoda musiała być raczej impresjonistyczna, że musiałem wyrzec się pewnych obiecujących podejść ilościowych, ponieważ źródła nie są dostatecznie jednolite w całym tym rozległym zakresie czasu i przestrzeni. […] jednakże na zasadzie coś za coś wybór ten ma również dobre strony. Otóż historia kultury ludowej ustawicznie nastręcza pewne problemy, które trzeba rozważać na poziomie ogólniejszym niż poziom regionów – problemy definicji, wyjaśnień zmiany i, nade wszystko, wagi i granic samej zmienności regionalnej. Podczas gdy studia lokalne słusznie skupiają się na tej zmienności, moim celem jest pewne studium komplementarne, w którym spróbuję zebrać te fragmenty i spojrzeć na nie jako całość, system powiązanych ze sobą części. Mam, nadzieję, że ta niewielka mapa wielkiego terytorium pomoże zorientować się przyszłym badaczom, choć pisałem również z myślą o szerszym kręgu czytelników; studium o kulturze ludowej to bodaj ostatnia z książek, które powinny być ezoteryczne”2.
Nie pozostaje zatem nic innego, jak tylko oddać się lekturze Kultury ludowej we wczesnonowożytnej Europie, a już zupełnie przy okazji można posłuchać któregoś z albumów skrzypka Kevina Burke’a.
1 P. Burke, Kultura ludowa we wczesnonowożytnej Europie, Warszawa 2009, s. 139.
2 Tamże, s. 11.
Redakcja na stronie Alicja Jasińska, studentka e-edytorstwa i technik redakcyjnych
Peter Burke to brytyjski historyk kultury nowożytnej. Na studiach często myliłam go z jego krajanem, skrzypkiem Kevinem, z racji tego, że obaj noszą to samo nazwisko. To jednak tyle, jeśli chodzi o podobieństwa, bowiem Kevin Burke specjalizuje się w tworzeniu tzw. kultury ludowej, tj. w wykonawstwie muzyki irlandzkiej, z kolei Peter Burke zajmuje się szeroko rozumianą kulturą europejską od strony teoretycznej. Czyni to z pozycji profesora uczelnianego.