Granice. Muzyka Tradycyjna

    W dniach 4–6 kwietnia 2025 roku w Muzeum Azji i Pacyfiku w Warszawie odbyło się I Międzynarodowe Seminarium Etnomuzykologiczne, które zostało objęte patronatem medialnym przez „Pismo Folkowe”. Organizatorem corocznych konferencji, dotychczas o randze krajowej, jest Polskie Seminarium Etnomuzykologiczne. Idea i zakres tematyczny PSE bardzo bliskie są działalności „Pisma Folkowego”, zatem wśród organizatorów i prelegentów znalazło się wiele osób tworzących nasze czasopismo bądź z nim współpracujących.

    Pierwsza międzynarodowa edycja przebiegła niezwykle różnorodnie, zarówno pod względem wygłoszonych referatów, jak i wydarzeń im towarzyszących – a wszystko to dzięki partnerowi wydarzenia, tj. Muzeum Azji i Pacyfiku, które udostępniło przestrzeń i wsparło organizację, oraz dzięki dofinansowaniu ze środków Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego pochodzących z Funduszu Promocji Kultury – państwowego funduszu celowego. Wsparcia organizacyjnego i logistycznego udzieliło Małopolskie Centrum Kultury SOKÓŁ – wieloletni partner PSE.

    W ciągu trzech dni konferencji podczas siedmiu sesji naukowych wygłoszono 29 referatów. Prelegenci reprezentowali ośrodki naukowe i instytucje kultury z Polski (18 prelegentów), Ukrainy (2 prelegentów), Litwy (2 prelegentów), Wielkiej Brytanii (1 prelegent); pozostałych sześć referatów zostało wygłoszonych przez badaczy niezależnych.

    Każdego dnia odbywały się wydarzenia towarzyszące oraz spotkania nieformalne mające na celu wymianę doświadczeń badawczych i podejmowanie nowych inicjatyw na polu etnomuzykologii i nauk pokrewnych. Szczególnie ważne okazały się dwa wykłady gościnne. Pierwszy – otwierający dotyczył zagadnień pogranicza i mniejszości w badaniach etnomuzykologicznych, a wygłosił go dr hab. Tomasz Nowak, prof. w Instytucie  Muzykologii Uniwersytetu Warszawskiego. Wykład zamykający wygłosiła prof. dr hab. Sławomira Żerańska-Kominek. Podjęty temat „Zanikające granice. Antropologizacja (etno) muzykologii i jej dyskursów” spotkał się z żywym zainteresowaniem słuchaczy i potwierdził potrzebę redefiniowania zakresu etnomuzykologii w świetle najnowszych badań.

    Pierwszy dzień konferencji rozpoczęło uroczyste otwarcie, którego dokonały: dr Magdalena Ginter-Frołow, kierowniczka Działu Naukowo- -Wystawienniczego Muzeum Azji i Pacyfiku w Warszawie oraz dr Maria Szymańska-Ilnata, prezeska PSE. Pierwsza z sesji naukowych, wygłoszona w języku angielskim, dotyczyła zagadnień archiwizacji muzyki tradycyjnej na Ukrainie (Oleksandr Kropyvnyi, Ukraina), aktywności folkloru ukraińskiego w czasie wojny (dr Halyna Pshenichkina, Litwa) oraz relacji pomiędzy repertuarem ukraińskim i litewskim (prof. dr hab. Іryna Klymenko, Ukraina), a także litewskim i polskim (prof. dr hab. Rimantas Sliužinskas, Litwa). W kolejnej sesji zaprezentowano różnorodne zagadnienia związane z tradycjami polskich repatriantów (prof. dr hab. Piotr Dahlig, UW), przekraczaniem granic państwowych, etnicznych, kulturowych (Krzysztof Hliniak, UJ) czy obecnością wątków syjonistycznych w Palestynie po roku 1948 (dr Agnieszka Jeż, Żydowski Instytut Historyczny). Uczestnicy konferencji, oprócz możliwości zwiedzania wystaw w Muzeum Azji i Pacyfiku, zostali zaproszeni na inscenizację rytuału w wykonaniu mnichów buddyjskiego zakonu Taego w Korei Południowej „YEONGSANJAE”. 

    Drugi dzień konferencji w pierwszej sesji obejmował wątki dotyczące polskich tradycji muzycznych – gatunku kołysanki (dr hab. Tomasz Rokosz, KUL), rekonstrukcji kolęd na Podkarpaciu (Bartosz Gałązka, KUL) czy pieśni pielgrzymkowych (dr Kinga Strycharz-Bogacz, KUL), pogrzebowych (Daniel Kübler) i melodii włóczebnych (Volha Baryshnikava). Kolejna sesja tego dnia przeniosła słuchaczy w obszary praktykowanej etnofilozofii obrzędu (dr Ewa Grochowska), procesu zmian w weselnej obrzędowości (dr Beata Maksymiuk, UMCS) oraz metodologii badań (Barbara Śnieżek-Gużyńska, IS PAN), a także wyzwań badawczych w obliczu wykorzystywania sztucznej inteligencji (dr Maciej Kierzkowski, The Open University). Ostatnia sesja drugiego dnia konferencji, wygłoszona w języku angielskim, objęła wątki z różnych kultur muzycznych świata. Dr Łukasz Smoluch (UAM) omówił rytualną muzykę i zwyczaje z północno-wschodniego Madagaskaru, dr Miriam Noa & Regina Reisinger (Munich City Museum) prezentowały badania nad proweniencją instrumentów muzycznych Pacyfiku. O problemach metodologicznych w badaniach nad gamelanem mówił dr Dawid Martin (UW), natomiast dr Christopher L. Ballengee (Akademia Wincentego Pola w Lublinie) przedstawił wątki tożsamości i procesów kulturowych w regionie Karaibów. Wydarzeniem wieńczącym kolejny dzień konferencji był kameralny koncert zespołu SEKUNDa. Artystki inspirują się tradycjami Beskidu Żywieckiego oraz Spiszu, łącząc gatunki klasyki, jazzu, folku i elektroniki. Ukazanie nowej sceny folkowej miało szczególny wymiar w obliczu reprezentantów odmiennych od polskiej tradycji muzycznych.

    Trzeci dzień I MSE objął dwie sesje polskojęzyczne, obie o wyraźnym nachyleniu instrumentologicznym. Pierwsza poświęcona została problemom zmian kulturowych na gruncie gry na piszczałce sześciootworowej (dr Ewelina Grygier, UW). Dr Agata Kusto (UMCS) przedstawiła najnowsze ustalenia dotyczące występowania ligawki adwentowej na Lubelszczyźnie, a Jakub Czapla (KUL) ukazał zmiany zachodzące w grze na cymbałach rzeszowskich. Ostatnia z sesji objęła kwestie badań elementów konstrukcyjnych dud (Rafał Miśta), przedstawiono dudy białoruskie w szerokim kontekście kulturowym (Eugen Baryshnikau), Michał Pastuch i dr hab. Tomasz Nowak (UW) podjęli temat heligonki i jej miejsca w kulturze, natomiast Klara Zienkiewicz (UW) ukazała innowacje w praktyce gry na akordeonach i harmoniach.

    Po opisanym już wykładzie zamykającym trzy dni konferencji, uczestnicy mieli okazję wziąć udział w warsztatach śpiewu prowadzonych przez uznaną mistrzynię, prof. Irynę Klymenko, oraz poznać wystawę Muzeum Azji i Pacyfiku „Strefa dźwięków”, po której oprowadzała dr Maria Szymańska-Ilnata. 

Agata Kusto 

Redakcja na stronie Julia Wolny, studentka e-edytorstwa i technik redakcyjnych.